سه درخواستی که درباره اعاده دادرسی کیفری در دیدار با رئیس دیوان عالی کشور مطرح شد

گروه حقوقی، فصل سوم؛

عضو هیات مدیره کانون وکلای مرکز در گفتگو با فصل سوم با بیان جزییات جلسه اعضای هیات مدیره با محمدجعفر منتظری رئیس دیوان عالی کشور از انتظاراتی که درباره اعاده دادرسی موضوع ماده 474  قانون آیین دادرسی کیفری مطرح شد، سخن گفت.

وکیل علی صدری خانلو، تاکید کرد انتظار داریم سه خواسته مهم وکلا از درخواست اعاده که به استماع ریاست محترم دیوان عالی کشور رسیده است، در زمان مناسب پاسخ داده شود.

این استاد حقوق کیفری و جرم شناسی  ضمن بیان اینکه آیت الله منتظری عنوان نموده مسایل مطروحه به صورت مکتوب توسط کانون به وی منعکس شود، گفت: به زودی مکاتبات لازم درباره این خواسته ها با دیوان عالی کشور انجام خواهد شد.

در ادامه گفتگوی ما با این عضو هیات مدیره کانون وکلای دادگستری مرکز درباره دیدار اعضای هیات مدیره با رئیس دیوان عالی کشور را می خوانید:

آقای صدری خانلو، خبری از دیدار هیات مدیره کانون مرکز منتشر شده است. در این دیدار چه خواسته هایی از سوی شما مطرح شد؟

در هفته گذشته برخی از اعضای محترم هیات مدیره دیداری با رئیس محترم دیوان عالی کشور داشتیم. برخی از اعضا با توجه به دیدگاههای خود مطالبی را بیان کردند و وقتی نوبت به بنده رسید، با توجه به چالشها و مشکلاتی که همکاران در ارتباط با مسایل مربوط به دیوان داشتند، به اختصار سه انتظار وکلا از دیوان را مطرح کردم که امیدوار است ،هرچه سریع تر این مشکلات حل شود.

ما می دانیم طبق ماده 474 قانون آیین دادرسی کیفری یکی از جنبه های نظارت عالیه دیوان‌عالی، بحث اعاده دادرسی کیفری است. در فرآیند ثبت تا رسیدگی وتصمیم گیری درباره درخواست اعاده دادرسی به اعتقاد من ایراداتی وجود دارد و درخواست هایی برای رفع این ایرادات بیان کردم.

 با توجه به سیستمی شدن همه امور وکالتی در سامانه، مانند ثبت شکایت، دادخواست و ارسال اظهارنامه، درخواست اعاده دادرسی کیفری هم سیستمی است. ولی مشکل آنجاست که سیستم درباره هر پرونده فقط یک بار اجازه ثبت می دهد. یعنی اگر شما بار دوم سیستمی درخواست اعاده دادرسی مطرح کنید ، دیگر اجازه ندارید از طریق سیستمی درخواست مجدد اعاده را مطرح کنید. یکی از ایرادات یا انتظاراتی که وجود دارد، این است که درخواست‌های بعدی هم سیستمی طرح شود.

پس اگر سیستمی امکان درخواست بعدی اعاده دادرسی ندارد، چطور می توان درخواست دوباره اعاده را ثبت کرد؟ شاید دلیل جدید برای درخواست حادث شود؟

همینطور است. شما باید دستی درخواست را بنویسید و حضوری بروید و در دیوان عالی کشور به صورت دستی درخواست را ثبت کنید. همانجا هم مثلا کارهای تمبر مالیاتی و هزینه ثبت را دربانک ملی جنبه دیوان بپردازید. شاید همکاران مقیم تهران به دیوان عالی کشور نزدیک باشند و بتوانند ظرف چند ساعت حضوری بروند. ولی شما در نظر بگیرید شهروندان یا حتی همکاران وکیل در استان‌ها و شهرستان‌های دوردست، باید چند روز وقت بگذارند و با تحمل خطرات جانی و مالی به تهران بیایند تا موفق به ثبت اعاده دادرسی مجدد شوند. به نظر می‌رسد شاید هدف از این موضوع، کاهش تقاضاهای تکراری باشد ولی بنظر می رسد با تدبیر های دقیق دیگری  بتوان بر درخواست‌های تکراری کنترل و نظارت نمود.

درخواست بعدی شما از رئیس دیوان چه بود؟

اگر مستحضر باشید در دیوان عالی، شعب اندک و محدودی برای رسیدگی به اعاده دادرسی در نظر گرفته شده که  علاوه بر وجود اطاله دادرسی، این شعب محدود هم در عمل اکثریت درخواستهای اعاده را رد می کنند. چرا که برداشت شاذ و سخت‌گیرانه از «جهات اعاده دادرسی»  وجود دارد. همچنین در صورتی که اعاده دادرسی مجدد مطرح می شود، عمدتا در دیوان عالی کشور رویه این است که به شعبه‌ای که قبلا درخواست اعاده دادرسی را رد کرده، مجددا به همان شعبه ارجاع می شود. 

خواهش بنده از ریاست محترم دیوان این بود که شعب رسیدگی کننده به درخواست های اعاده دادرسی افزایش یابد و نیز از شعب مختلفی استفاده شود که دارای دیدگاه های متفاوت در برداشت از جهات اعاده دادرسی باشند. این امر باعث می شود نظارت و کنترل دقیقی بر احکام محاکم صادرکننده حکم قطعی توسط دیوان صورت گیرد.

البته مسئله ای عنوان شد که یکی از همکاران در یک پرونده 20 بار اعاده دادرسی کرده است. بنده عرض کردم کسی که 20 بار اعاده دادرسی کرده  باید با او صحبت شود و دعوت شود تا شاید احقاق حق صورت گیرد. این همکار ارجمند شاید دنبال آن بوده که صدایش شنیده شود.

و درخواست سوم چیست؟

مسئله سوم، آن است که به نظر می‌رسد خیلی تفسیرهای شاذ، نادر و بی‌نهایت مضیقی از «جهات اعاده دادرسی» در شعب رسیدگی کننده وجود دارد. مثلا در بند چ ماده 474 یکی از جهات اعاده را «رفتار ارتکابی جرم نباشد» عنوان کرده است. برخی قضات محترم از این عبارت چنین برداشت می کنند که رفت

ار ارتکابی در قانون جرم انگاری نشده باشد و محاکم صادرکننده حکم قطعی، فردی را بابت عملی که جرم نبوده محکوم کرده باشند. مثلا اگر فردی بابت رفتاری به عنوان کلاهبرداری محکوم شده باشد و آن رفتار شرایط تحقق کلاهبرداری را نداشته باشد و دادگاه صادرکننده حکم قطعی، برای وی به‌عنوان کلاهبرداری، محکومیت قطعی صادر نموده باشد، امکان اعاده دادرسی ندارد. چرا که نوع دفاعیه در قالب درخواست اعاده دادرسی را" جنبه محاکمات و ماهیتی"  می‌دانند و چون دیوان عالی کشور وظیفه اش رسیدگی ماهوی نیست و در نتیجه سریع درخواست اعاده را رد می کنند. 

به نظر نمی‌رسد این تلقی دقیق باشد؟ مثلا درباره بند چ ماده ۴۷۴ قانون آیین دادرسی کیفری اگر منظور این باشد که بگوید برای رفتاری که جرم‌انگاری نشده، مانند دروغگویی، ولی دادگاه مجازات برای آن تعیین کرده، فقط مصداق اعمال این بند است؟

به‌نظر می رسد تفسیری سخت‌گیرانه، نادر و در عالم واقع، نوعی عدم است. این بند در مقام بیان این است، رفتاری که فردی بابت ارتکاب آن محکوم شده، شرایط تحقق جرم را نداشته و رفتار مجرمانه نیست. عرضم این است که در رسیدگی به اعاده دادرسی اولا از شعب بیشتری استفاده شود و ثانیا این شعب دارای دیدگاه های متفاوت و متعدد در برداشت از جهات اعاده دادرسی باشند تا نظارت دقیقی در کنترل احکام محاکم صادرکننده حکم قطعی، به منظور اجرای عدالت و احقاق حق مردم انجام گیرد. 

واکنش رئیس دیوان عالی کشور به خواسته‌های شما چه بود؟

آقای منتظری با دقت خواسته‌های مطروحه را شنید و اعلام کرد کانون وکلای دادگستری مرکز طی مکاتبه‌ای مراتب فوق رای منعکس تا مورد بررسی قرار گیرد. اگر ما بتوانیم این مسائل و مشکلات را در دستگاه قضایی حل کنیم، خدمت بزرگی برای دستگاه قضایی و مردم و وکلا انجام داده ایم. امیدوارم پس از مکاتبه، با جواب مثبت دیوان عالی کشور مواجه شویم.