سردرگمی مسافران پروازهای لغو شده؛ سکوت طولانی سازمان هواپیمایی

گروه اقتصاد، فصل سوم؛

در حالی که صنعت هوانوردی کشور پیش از این یکی از بخش‌های فعال در حوزه حمل‌ونقل به شمار می‌رفت، آغاز درگیری‌ها و بسته شدن حریم هوایی، این صنعت را با بحرانی کم‌سابقه مواجه کرده است؛ بحرانی که حالا پس از گذشت ۴۰ روز، ابعاد اقتصادی و اجتماعی آن بیش از پیش نمایان شده است.

پیش از بحران

بر اساس آخرین آمار منتشرشده از سوی سازمان هواپیمایی کشوری، پیش از آغاز دو جنگ اخیر، سالانه بیش از ۱۶۰ هزار پرواز داخلی در کشور انجام می‌شد. این پروازها نقش مهمی در جابه‌جایی مسافران و کالاها داشتند، به‌طوری که سالانه حدود ۱۷ هزار مسافر در مسیرهای داخلی جابه‌جا می‌شدند و بیش از ۲۵ هزار تن بار از طریق خطوط هوایی داخلی حمل می‌شد.

این ارقام نشان‌دهنده سهم قابل توجه صنعت هوانوردی در تسهیل رفت‌وآمد و پشتیبانی از زنجیره تأمین در داخل کشور بود.

در حوزه پروازهای خارجی نیز وضعیت مشابهی حاکم بود. طبق همین آمار، سالانه حدود ۴۸ هزار پرواز خارجی انجام می‌شد که در مجموع به جابه‌جایی حدود ۷ میلیون مسافر بین‌المللی منجر می‌شد.

همچنین حدود ۴۰ هزار تن بار از طریق این پروازها میان کشور و سایر نقاط جهان منتقل می‌شد. این بخش از صنعت هوانوردی علاوه بر نقش اقتصادی، اهمیت ویژه‌ای در ارتباطات بین‌المللی، گردشگری و تجارت خارجی داشت.

توقف ناگهانی؛ آغاز یک بحران بی‌سابقه

با آغاز جنگ و بسته شدن آسمان کشور، تمامی این فعالیت‌ها به‌طور ناگهانی متوقف شد. لغو گسترده پروازها، نه‌تنها برنامه‌های سفر میلیون‌ها نفر را مختل کرد، بلکه ضربه‌ای جدی به شرکت‌های هواپیمایی، آژانس‌های مسافرتی و پلتفرم‌های فروش بلیت وارد آورد.

اکنون پس از گذشت ۴۰ روز از این وضعیت، بسیاری از این کسب‌وکارها با بحران نقدینگی و ناتوانی در انجام تعهدات مالی مواجه شده‌اند.

بحران بازگشت پول بلیت‌ها

یکی از مهم‌ترین چالش‌های ایجادشده در این مدت، موضوع بازگشت وجوه پرداختی مسافران برای بلیت‌های لغوشده است. گزارش‌ها و شکایات متعدد نشان می‌دهد که بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی، آژانس‌ها و پلتفرم‌های فروش بلیت، هنوز مبالغ دریافتی از مشتریان را بازنگردانده‌اند.

این در حالی است که حجم این وجوه، با توجه به تعداد بالای پروازهای لغوشده، قابل توجه برآورد می‌شود. در جنگ 12 روزه که منجر به بسته شدن آسمان ایران به مدت 20 روز شد،

دو پلتفرم مطرح گردشگری که فروش آنلاین بلیت هواپیما از عمده فعالیت‌های آنها بود، وجوه استرداد خود را چیزی حدود 2 همت برآورد کرده بودند؛ با توجه به این مورد، این بار و در پی جنگ اخیر باید انتظار آسیبی چند همتی، تنها به بخش هوایی صنعت گردشگری، داشته باشیم. این آسیب جدا از ضررهایی است که در پی تخریب فرودگاه‌های کشور ایجاد شده است.

به تمام این خسارت‌ها باید آسیب گسترده به باندهای پرواز، هواپیماهای موجود در فرودگاهها و زیرساختهای تامین سوخت هواپیماها را هم اضافه کرد که ارقام خسارات را به شدت نجومی می کند.

وعده‌ای که هنوز عملی نشده است

سازمان هواپیمایی کشوری در تاریخ ۱۷ اسفند اعلام کرده بود که با بازگشایی بانک‌ها، فرآیند بازگشت وجوه به مسافران انجام خواهد شد.

پلتفرم‌های گردشگری نیز گفته بودند که سازمان هواپیمایی در حال مذاکره با ایرلاین‌ها و پیدا کردن راهی برای تامین مالی آن‌ها به جهت بازگرداندن وجود مسافران است.

اما اکنون که به تاریخ 20 فروردین رسیده‌ایم و حدود یک هفته از بازگشایی بانک‌ها می‌گذرد، همچنان بخش قابل توجهی از این وجوه به حساب مسافران بازنگشته است و سازمان هواپیمایی نیز اطلاع‌رسانی جدیدی در رابطه با فرآیند استرداد ندارد.

نارضایتی مسافران و خلأ نظارتی

این تأخیر در بازپرداخت، نارضایتی گسترده‌ای در میان مردم ایجاد کرده و پرسش‌های جدی درباره عملکرد شرکت‌های هواپیمایی و نظارت نهادهای مسئول به وجود آورده است. نبود سازوکار شفاف و الزام‌آور برای مدیریت بحران در صنعت هوانوردی، یکی از دلایل اصلی بروز چنین مشکلاتی است.

در شرایط اضطراری مانند جنگ، باید دستورالعمل‌های مشخصی برای نحوه مدیریت لغو پروازها و بازگشت وجوه وجود داشته باشد تا حقوق مسافران حفظ شود.