آیا بازگشت فرمانده ارتش پاکستان به ایران میتواند بنبست جنگی را بشکند؟
پاکستان میگوید میتواند کانالی میان تهران و واشنگتن باشد، اما تحلیلگران در مورد میزان نفوذ واقعی آن اختلاف نظر دارند.
گروه ترجمه فصل سوم:
**بازگشت فرمانده ارتش پاکستان به ایران؛ آیا میتواند بنبست جنگی آمریکا را بشکند؟**
پاکستان میگوید میتواند کانالی میان تهران و واشنگتن باشد، اما تحلیلگران در مورد میزان نفوذ واقعی آن اختلاف نظر دارند.
اسلامآباد، پاکستان – وزارت خارجه ایران روز یکشنبه اعلام کرد که فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش و رئیس ستاد نیروهای دفاعی پاکستان، روز دوشنبه برای گفتوگو با مقامات ارشد ایرانی به تهران سفر میکند.
این سومین سفر منیر به ایران در سال جاری است، در حالی که اسلامآباد به تلاشهای میانجیگرانه خود برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران ادامه میدهد. مقامات پاکستانی که به شرط ناشناس ماندن با الجزیره صحبت میکردند، سفر را تأیید کردند اما از توضیح در مورد دستور کار آن خودداری نمودند.
شاخه رسانهای ارتش پاکستان و همچنین وزارت خارجه و وزارت اطلاعات این کشور، به درخواستهای الجزیره برای اظهارنظر در مورد این سفر پاسخی ندادند؛ سفری که برخلاف معمول، از سوی تهران اعلام شد، نه اسلامآباد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران گفت که این سفر در ادامه تلاشهای پاکستان برای «کمک به تقویت صلح و امنیت در منطقه» انجام میشود.
بقایی به خبرنگاران در تهران گفت که منیر در طول اقامت خود با مقامات ارشد ایرانی گفتوگو خواهد کرد. این سفر پس از دو تماس تلفنی منیر با عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در بازه چهار روزه (چهارشنبه و شنبه) انجام میشود. به گزارش رسانههای دولتی ایران، این دو مقام درباره «تحولات منطقهای» و راههای تقویت «صلح، ثبات و امنیت» در غرب آسیا گفتوگو کردند.
سومین سفر در سال جاری
نخستین سفر منیر به تهران در سال جاری در ماه آوریل انجام شد، چند روز پس از گفتوگوهای اسلامآباد (نخستین مذاکرات مستقیم آمریکا و ایران طی بیش از چهار دهه) که بدون نتیجهبخشی خاصی پایان یافت. او در ماه مه بازگشت، چند ساعت پس از آنکه مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا گفت که در مذاکرات واشنگتن و تهران «پیشرفت اندکی» حاصل شده است. آخرین سفر او در حالی انجام میشود که مسیر دیپلماتیک مبتنی بر تفاهمنامه اسلامآباد عملاً متوقف شده و واشنگتن خود را برای دور جدیدی از تحریمها آماده میکند.
انتظار میرود در این گفتوگوها به توافقنامه دفاعی مشترک مکه بین پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه که منیر در آن حضور داشت نیز پرداخته شود. نیروهای حوثی یمن که حملات آنها به مسیرهای دریایی بارها تهدید به گسترش درگیری کرده، احتمالاً در گفتوگوهای منیر با مقامات ایرانی مطرح خواهد شد. به اعتقاد گسترده، حوثیها از حمایت تهران برخوردارند. این موضوع برای اسلامآباد اهمیت ویژهای دارد، زیرا سه ملوان پاکستانی در حمله حوثیها به یک کشتی تجاری با پرچم تانزانیا در تنگه بابالمندب در تاریخ ۱۱ اوت کشته و چندین نفر دیگر زخمی شدند. اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه پاکستان، این حمله را نقض حقوق بینالملل خواند و به شدت محکوم کرد.
به گفته رضا افضل سمیر، روزنامهنگار ایرانی که تحولات این گفتوگوها را دنبال میکند، انتظار میرود منیر در این سفر با فرماندهان ارشد نظامی تازهمنصوب شده ایران دیدار کند. سمیر به الجزیره گفت که منیر برای دیدار با سرلشکر احمد وحیدی (فرمانده جدید سپاه)، سرلشکر علی عبداللهی (رئیس جدید ستاد کل نیروهای مسلح) و محسن رضایی (دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی) برنامهریزی کرده است. تمامی این مقامات اوایل همین ماه منصوب شدهاند.
تفاهمنامهای که به سر رسید
این سفر در مقطع حساسی برای تلاشهای میانجیگری پاکستان صورت میگیرد؛ کشوری که از شش ماه پیش و پس از آغاز جنگ، رهبری این روند را بر عهده داشته است. مهلت ۶۰ روزه تعیین شده در تفاهمنامه اسلامآباد که در تاریخ ۱۷ ژوئن بین پاکستان، ایران و آمریکا امضا شد، در اواسط ماه اوت به پایان رسید و هیچ یک از طرفین با تمدید آن موافقت نکردند. ایران تنگه هرمز را بسته نگه داشته و اصرار دارد که آمریکا ابتدا محاصره دریایی خود را بردارد، تحریمهای نفتی را لغو کند، داراییهای ایران در خارج را آزاد نماید و تهدیدات نظامی را متوقف سازد. تهران میگوید آمریکا این شروط را برآورده نکرده است.
سفر منیر همزمان با دور جدیدی از فشار اقتصادی آمریکا انجام میشود.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، قرار است روز دوشنبه جزئیات بستهای را اعلام کند که مقامات آمریکایی آن را «سختترین تحریمهای تاریخ» علیه ایران نامیدهاند؛ بستهای که به گفته او، همراه با محاصره دریایی، برای «فروپاشی» دولت تهران طراحی شده است. وزارت خارجه ایران این طرح را «جنگ اقتصادی» خوانده است.
این سفر همچنین پس از یک ماه تغییر و تحولات منطقهای صورت میگیرد. پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در تاریخ ۷ اوت توافقنامه دفاعی مشترک مکه را امضا کردند؛ پیمان دفاعی متقابلی که بر اساس آن، حمله به هر یک از امضاکنندگان به منزله حمله به هر سه کشور تلقی میشود. محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، اوایل همین ماه برای احیای تلاشهای میانجیگری متوقف شده به تهران سفر کرد اما بدون دستیابی به نتیجه ملموس بازگشت.
تنشها در سایر نقاط منطقه نیز تشدید شده است.
امارات متحده عربی هفته گذشته پس از آنکه اعلام کرد هدف دو موشک بالستیک پرتاب شده از خاک ایران قرار گرفته، تجارت و تراکنشهای مالی خود با ایران را متوقف کرد؛ ادعایی که بقایی آن را رد کرد. با این حال، به گفته تحلیلگران، سفر منیر نشان میدهد که میانجیگران کلیدی منطقه از تلاش برای احیای گفتوگوها (مستقیم یا غیرمستقیم) بین ایران و آمریکا دست نکشیدهاند، حتی در حالی که سعی در متوازن کردن روابط خود با تهران و واشنگتن دارند. خبرگزاری دولتی ایرنا گزارش داده که بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، که مانند منیر اخیراً با عراقچی تماس تلفنی داشته، قرار است روز سهشنبه به تهران سفر کند.
اسلامآباد چه اهرمهایی دارد؟
تحلیلگران در مورد دستاوردهای واقعی سفر منیر با توجه به توان محدود پاکستان در اجرای هرگونه توافقی که به آن کمک کند، اختلاف نظر دارند. قمر چیمه، تحلیلگر سیاسی و رئیس مؤسسه صنوبر در اسلامآباد، گفت: «هر دو طرف، پاکستان را کشوری میبینند که به تسهیل گفتوگو کمک کرده بدون آنکه منافع شخصی در نتیجه آن داشته باشد یا چیزی برای خود به دست آورد. این موضوع به پاکستان شفافیت خاصی میبخشد و به آن امکان میدهد راه خروجی برای همه طرفهای درگیر فراهم کند.»
جواد حیرانینیا، مدیر گروه مطالعات خلیج فارس در تهران، گفت که پافشاری پاکستان تا حدی ناشی از منافع شخصی این کشور است. او به الجزیره گفت: «پاکستان نگران تشدید تنشها و وقوع جنگی تمامعیار دیگر بین ایران و آمریکاست که میتواند منطقه را بیثباتتر کند.» او به وابستگی اسلامآباد به واردات انرژی از خلیج فارس و خطر اختلال در حوالههای ارزی کارگران پاکستانی در صورت گسترش بیثباتی اشاره کرد.
زاهد محمود، سرتیپ بازنشسته و استراتژیست دفاعی پاکستان، فراتر رفت و گفت که منیر در عمل حامل پیشنهاد خود واشنگتن به تهران است. او به الجزیره گفت: «پاکستان در عمل همچنان حامل راه خروج واشنگتن به تهران است. این کشور همچنان مطمئنترین کانال موجود به شمار میرود.»
اما همه تحلیلگران نقش پاکستان را به این اندازه محوری نمیدانند. آندریاس کریگ، دانشیار مطالعات دفاعی در کالج کینگ لندن، گفت که قطر، نه پاکستان، همچنان کانال اصلی است. او به الجزیره گفت: «قطر رهبری میانجیگری سیاسی را بر عهده دارد و پل ارتباطی اساسی بین واشنگتن و تهران باقی مانده است.» به گفته او، سهم منیر محدودتر است و «یک کانال نظامی-نظامی به درون سیستم ایران است که در آن سپاه پاسداران و تشکیلات گسترده امنیتی در تصمیمگیریهای مربوط به جنگ و صلح به طور فزایندهای اهمیت یافتهاند.»
منیر چه میتواند به دست آورد و چه نمیتواند؟
سمیر، روزنامهنگار ایرانی گفت که پاکستان به دلیل تواناییهای عملی خود، نقش مهمی در محاسبات ایران دارد. او گفت: «چرا ایران باید به پاکستان گوش دهد؟ چون پاکستان هنوز اهرم لازم برای اقدام عملی و ایجاد گشایش واقعی برای صلح را دارد، در حالی که سکوت نمیکند و کاری نمیکند.» سمیر همچنین پیشبینی کرد که پس از سفر منیر، به سرعت تحرکاتی در مذاکرات تنگه هرمز رخ دهد. او گفت: «فکر میکنم زمان توافق نهایی بین ایران و عمان در مورد تنگه هرمز نیز نزدیک است. اگر منیر در بازگرداندن ایران به میز مذاکره موفق شود، انتظار دارم به زودی پس از آن، اعلامیه جدیدی از سوی عمان و ایران در مورد تنگه صادر شود.»
کریگ در مورد دستاوردهای سفر منیر محتاطتر بود. او گفت که مهمترین نتیجه «تأیید پایبندی تشکیلات امنیتی ایران به یک توافقنامه خاص برای کاهش تنش در هرمز و جلوگیری از تشدید تنش از طریق یمن یا عراق، در صورتی که قطر بتواند حرکت متقابل آمریکا را تضمین کند» خواهد بود. به گفته کریگ، بدون این موضوع، «پل ارتباطی باز میماند، اما دو طرف همچنان به سمت چرخه اجباری دیگری حرکت میکنند.»
محمود، ژنرال بازنشسته پاکستانی، اما قاطعتر بود. او به الجزیره گفت: «پاکستان در واقع تنها کارت خروجی موجود برای هر دو طرف است.»
منبع: الجزیره
