«قصاب ممکن است رفته باشد، اما برای بسیاری او یک قهرمان است»: قربانیان، تجلیل از ملادیچ را محکوم میکنند
معمار نسلکشی در اسربرنیتسا درگذشته است، اما کسانی که از جنایات او زخم خوردهاند میگویند که ایدئولوژیاش هنوز به طرز شگفتآوری فراگیر است.
گروه ترجمه فصل سوم:
برای بیشتر مردم جهان، او بود و همیشه خواهد بود که «قصاب بوسنی» خوانده میشد، عنوانی تلخ اما همچنان ناتوان از انتقال کامل شرارت و وحشتی که بر مردم این کشور به دست ژنرال راتکو ملادیچ، که روز پنجشنبه در زندان درگذشت، تحمیل شد.
ملادیچ بهعنوان فرماندهٔ نیروهای صرب بوسنی، مسئول کشتهشدن تخمینی ۱۰۰٬۰۰۰ زن، مرد و کودک در خلال تجزیهٔ وحشیانهٔ یوگسلاوی در دههٔ ۱۹۹۰ بود. او بدنامترین چهره به عنوان معمار پاکسازی قومی و نسلکشی در سربرنیتسا بود که طی آن دستکم ۸٬۰۰۰ مرد و پسر بوسنیاییِ مسلمان قتلعام شدند.
امروز، ۳۱ سال پس از توافق دیتون که به جنگ بوسنی و محاصرهٔ ۱۴۲۵ روزهٔ سارایوو – طولانیترین محاصره در جنگهای مدرن – پایان داد، ملادیچ مرده است، اما میراث او همچنان بالکان را دچار چنددستگی کرده است.
ژمیل حاجیچ ۱۲ سال داشت که برادرش امیل، ۱۶ ساله، در مه ۱۹۹۵ در حین بازی تنیس در سارایوو به ضرب گلولهٔ تکتیرانداز کشته شد. حاجیچ که اکنون ۴۳ سال دارد و بنیانگذار پروژهٔ عکاسی «کوچهٔ تکتیراندازها» در سارایوو است، به گاردین گفت: "در کودکی، ملادیچ موجودی ترسناک بود. همه او و نامش را میشناختند. ما به خوبی میدانستیم که او مسئول وضعیت ما و رنجی بود که میکشیدیم. شاید برای درک همه چیز خیلی جوان بودیم، اما کودکانی که محاصرهٔ سارایوو را تجربه کردند، تیراندازی تکتیراندازها، گلولهباران مدارسمان، کشتهشدن دوستان و خانوادهمان را میشناختند... همه اینها به خاطر او بود".
زوران کوسوواتس، روزنامهنگار کروات و تحلیلگر ژئوپلیتیک که از جنگهای بالکان گزارش میداد، چندین بار با ملادیچ ملاقات کرده بود، یک بار در فلاتی کوهستانی مشرف به سارایوو که نیروهای صرب بوسنیِ محاصرهکنندهٔ شهر، توپخانهٔ سنگین خود را در آن مستقر کرده بودند. در طول محاصرهٔ پایتخت بوسنی، آنها بیش از ۱۱٬۰۰۰ نفر از جمله ۲٬۰۰۰ کودک را در کارزاری روزانه و وحشتناک از گلولهباران، بمباران و تیراندازی تکتیراندازها کشتند.
کوسوواتس گفت: «ما در کوهستان مشرف به شهر بودیم و ملادیچ به من گفت: "ببین، سارایوو را در کف دستم دارم. هر وقت بخواهم میتوانم آن را نابود کنم یا تصرفش کنم". او یک زورگو بود و هیچکس، حتی مافوقهایش، جرات نداشت به او بگوید اشتباه میکند. او همچنین یادداشتهای دقیقی از کارهایی که انجام میداد برمیداشت... همه چیز را با اعتماد به نفسی مطلق مینوشت، اعتماد مردی که باور داشت هرگز در قبال آن پاسخگو نخواهد بود".
علاوه بر کشتهشدگان جنگ ۱۹۹۲-۱۹۹۴ در بوسنی، بین ۲۰٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ زن و دختر مورد تجاوز قرار گرفتند و ۲٫۷ میلیون نفر آواره شدند.
سربرنیتسا بهعنوان یکی از شرمآورترین شکستهای جامعهٔ بینالمللی به یاد آورده میشود. این شهر بوسنیایی، که جمعیت عمدتاً مسلمان آن با ورود آوارگان افزایش یافته بود، بهعنوان منطقهٔ امن سازمان ملل اعلام شد و از ساکنان خواسته شد تا تمام سلاحهای خود را به صلحبانان بینالمللی تحویل دهند. سپس سازمان ملل سربرنیتسا را به سرنوشتی خونین رها کرد. تصویر ملادیچ که اندکی قبل از هدایت همهٔ مردان و پسران بهسوی محل اعدام، موهای کودکی را در این منطقهٔ تحت محاصره به هم میریزد، بهویژه وحشتانگیز است.
با این حال، برای بسیاری از صربها، ملادیچ یک قهرمان بود: مردی که به "صربستان بزرگ" افسانهای باور داشت، اما در یک کارزار بینالمللی علیه صربهایی که احساس میکردند (و هنوز هم میکنند) مورد سوءتفاهم و قربانیسازی قرار گرفتهاند، بدنام شد.
روز پنجشنبه، دولت صربستان در بلگراد بار دیگر با نادیده گرفتن محکومیت بینالمللی اعلام کرد که ملادیچ، که در حال گذراندن حبس ابد برای نسلکشی، جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت درگذشت، با "تمام افتخارات نظامی و دولتی که مستحق آن است" به خاک سپرده خواهد شد. بنا به روایتهای متفاوت رسمی و خانوادگی، سن او هنگام مرگ ۸۳ یا ۸۴ سال بود.
وویسلاف ششلی، سیاستمدار فوق ناسیونالیست به خبرنگاران گفت: "ملادیچ مدتها با آن تبهکاران [در لاهه] جنگید؛ آنها انتظار مرگ او را دو یا سه سال پیش داشتند، اما او تسلیم نشد". میلوراد دودیک، رهبر جداییطلب صربهای بوسنی، افزود: "ملادیچ مورد احترام مردم صرب بود. او بهعنوان یک فرمانده برای دفاع از صربها ایستاد".
دفتر آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، با صدور بیانیهای به قدرتها هشدار داد که از انکار جدی بودن جنایات، بهویژه انکار نسلکشی سربرنیتسا یا تجلیل از جنایات جنگی، خودداری کنند.
امیر سولیاگیچ، مدیر یادبود سربرنیتسا، که خود یکی از معدود مردانی بود که از این شهر گریخت، گفت که مرگ ملادیچ حقایق تاریخی را تغییر نمیدهد یا پیامدهای نسلکشی را پاک نمیکند. سولیاگیچ به روزنامهٔ بوسنیایی "دِونی آواز" گفت: "کسانی که او به مرگ فرستاد، هرگز فرصت پیرشدن نداشتند. این تنها واقعیتی است که دربارهٔ مرگ او برای من اهمیت دارد. اکنون سختترین بخش کار باقی مانده است: اجازه ندهیم حقیقت، مسئولیت و خاطره با او بمیرند. مرگ ملادیچ لحظهای دیگر است که باید تصمیم بگیریم چه چیزی را به یاد خواهیم آورد و مهمتر، چه چیزی را اجازه نخواهیم داد پاک شود".
سولیاگیچ بارها اشاره کرده که ملادیچ به تنهایی عمل نکرد. او در سال ۲۰۲۱ به آبزرور گفت: "کی قرار است با کسانی که دستورات او را اجرا کردند برخورد کنیم؟ همه میدانند آنها که هستند، قوهٔ قضائیهٔ بوسنی میداند آنها که هستند. اینها آدمکشهای دستهجمعی هستند، تا زانو در خون فرو رفتهاند و آزادانه در کوچه و خیابان راه میروند. این یعنی مردم بوسنی هنوز کاملاً احساس امنیت نمیکنند – و چه کسی میتواند آنها را سرزنش کند؟"
دکتر وقار اعظمی، از گروه "یادآوری سربرنیتسا"، در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: "میراث او میراثی از قهرمانی نیست، بلکه میراثی از شرم است: یادآوری تیره از اعماق بیرحمی انسان".
حاجیچ نیز افزود: "متأسفانه، افرادی هستند که ملادیچ را قهرمان میدانند و زندگی و جنایات او را گرامی میدارند. قصاب ممکن است رفته باشد، اما متأسفانه میراث او هنوز پابرجاست... بسیاری از ایدئولوژی و دیدگاههای او مشترکند که کار هنوز تمام نشده، چون ما هنوز اینجا هستیم... هنوز در حال مبارزه با انکار نسلکشی و نسبیسازی جنایات او هستیم. ایدهها و آرمانهای او نمردهاند و ما هر روز شاهد آن هستیم. این تجلیل از یک هیولا است".
منبع: گاردین
