سازمان ملل خطاب به جهان: دیگر آفریقا را کوچک نشان ندهید

گروه ترجمه فصل سوم:

روز جمعه، کشورهای عضو با ۱۶۴ رأی موافق در برابر یک رأی مخالف، قطعنامه‌ای را تأیید کردند که استفاده از تصویرهای نقشه‌ای را تشویق می‌کند که اندازهٔ واقعی قاره‌ها را با دقت بیشتری منعکس کنند – این نتیجهٔ کارزاری به رهبری آفریقا علیه تصویر مرکاتور متعلق به قرن شانزدهم بود که همچنان پرکاربردترین نقشه در جهان به شمار می‌رود.

ایالات متحده تنها رأی مخالف را صادر کرد و این ابتکار را بخشی از یک "پروژهٔ ایدئولوژیک رادیکال" خواند.

شش کشور استونی، گرجستان، لیتوانی، مولداوی، صربستان و اوکراین رأی ممتنع دادند.

این قطعنامه استفاده از تصویر مرکاتور را ممنوع نمی‌کند و جایگزینی برای آن تحمیل نمی‌نماید. در عوض، دولت‌ها، مدارس، سازمان‌های بین‌المللی و شرکت‌های فناوری را تشویق می‌کند که زمانی که اندازهٔ نسبی اهمیت دارد، از تصویر "زمین برابر" (Equal Earth) و سایر نقشه‌های هم‌مساحت استفاده کنند و محدودیت‌های هر نقشهٔ مسطح را در نمایش یک سیارهٔ کروی آموزش دهند.

در پشت این بحث به ظاهر فنی، بحثی بزرگ‌تر دربارهٔ تاریخ و قدرت نهفته است: اینکه آیا نقشه‌ای که برای ملوانان اروپایی در قرن شانزدهم طراحی شده، در طول نسل‌ها، نه تنها جغرافیا، بلکه درک یک قارهٔ بزرگ، پهناور و پیچیده را نیز تحریف کرده است.

رابرت دوسی، وزیر خارجهٔ توگو، پیش از رأی‌گیری گفت: "نقشه‌ها درک ما از جهان را شکل می‌دهند. آنها آموزش را هدایت می‌کنند، تخیل را تغذیه می‌کنند و بر ادراکات جمعی تأثیر می‌گذارند".

کوچک‌شده

گراردوس مرکاتور، نقشه‌نگار فلاندری، تصویر خود را در سال ۱۵۶۹ برای حل یک مشکل عملی در ناوبری دریایی طراحی کرد. از آنجا که خطوط مستقیم روی نقشهٔ او با جهات قطب‌نما مطابقت دارد، ملوانان می‌توانستند از آن برای ترسیم مسیر خود استفاده کنند.

اما حفظ جهت، به بهای مساحت تمام شد. هرچه خشکی‌ها از خط استوا دورتر باشند، بزرگ‌تر نشان داده می‌شوند.

برای مثال، گرینلند می‌تواند از نظر اندازه تقریباً قابل‌مقایسه با آفریقا به نظر برسد، در حالی که آفریقا حدود ۱۴ برابر بزرگ‌تر است. اروپای شمالی و آمریکای شمالی نیز نسبت به مناطق استوایی، به همین ترتیب بزرگ‌نمایی می‌شوند.

با وجود هدف اصلیِ ناوبریِ آن، مرکاتور همچنان در مواد آموزشی، رسانه‌ای، دیجیتال و رسمی رایج است. این قطعنامه می‌گوید که این تحریف‌ها به "کم‌نمایی نمادین" آفریقا کمک کرده و نگاهی نامتوازن به جهان را تداوم بخشیده است.

«یک نقشهٔ منصفانه»

توگو مذاکرات را از طرف گروه آفریقایی رهبری کرد و بر اساس کارزاری که اتحادیهٔ آفریقا از آن حمایت کرده بود، عمل نمود.

این قطعنامه، اصلاح چنین تحریف‌هایی را اقدامی از نوع "عدالت شناختی و ترمیم خاطره" توصیف می‌کند و به تصویر "زمین برابر" که در سال ۲۰۱۸ توسعه یافته، به‌عنوان تصویری اشاره می‌کند که اندازهٔ نسبی را با دقت بیشتری نشان می‌دهد.

آقای دوسی تأکید کرد که این تلاش به معنای محکوم کردن مرکاتور (که او سودمندی آن را برای ناوبری تأیید کرد) یا تحمیل یک تصویر واحد نیست.

او گفت: "یک نقشهٔ منصفانه، جغرافیای جهان را تغییر نمی‌دهد، بلکه نحوهٔ دیدن ما از جهان را تغییر می‌دهد".

مخالفت واشنگتن

ایالات متحده در این تلاش، چیزی بسیار سیاسی‌تر دید.

نمایندهٔ آمریکا گفت: "این قطعنامه، کار و هدف این نهاد را مسخره می‌کند" و استدلال کرد که آنچه به عنوان تلاشی بی‌آزار برای به‌روزرسانی نسبت‌های نقشه‌نگاری ارائه شده، بخشی از "پروژهٔ بسیار بزرگ‌تر و رادیکال‌تر ایدئولوژیکی است که به آن تعلق دارد".

این نماینده، به‌ویژه به ارجاعات این قطعنامه به ترمیم خاطره و "عدالت شناختی" اشاره کرد و ابتکاراتی مانند آن را "بار اضافی بر کار ما در اینجا و دلیلی برای از دست دادن اعتبار این نهاد" خواند.

فرانسه در جهت مخالف حرکت کرد. چند ساعت پیش از رأی‌گیری، ژان-نوئل بارو، وزیر خارجهٔ فرانسه اعلام کرد که پاریس قصد دارد برای نقشه‌های جهانی خود، مرکاتور را کنار بگذارد و دولت خود را با تلاش گسترده‌تری که اتحادیهٔ آفریقا از آن حمایت می‌کند، همسو کند.

این تغییر به این معناست که خود فرانسه، مانند ایالات متحده و روسیه، در مقایسه با کشورهای استوایی، کوچک‌تر به نظر خواهد رسید.

این موضوع، پویاییِ غیرمعمول این مناقشهٔ چندین‌دهه‌ای را نشان می‌دهد. نقشه‌های هم‌مساحت، آفریقا را بزرگ‌تر نمی‌کنند؛ بلکه بزرگ‌نمایی‌ای را که مرکاتور به خشکی‌های نزدیک به قطب‌ها می‌دهد، حذف می‌کنند.

شورش در مرزها

اوکراین گفت که از تلاش‌ها برای اصلاح تحریف‌های تاریخی که بر آفریقا و سایر نقاط جنوب جهانی تأثیر می‌گذارد، حمایت می‌کند، اما نسبت به نحوهٔ ترسیم سرزمین‌های اوکراینیِ اشغال‌شده توسط روسیه در برخی نقشه‌های "زمین برابر" معترض بود.

نمایندهٔ اوکراین هشدار داد که تأیید این تصویر بدون تضمین‌های کافی، می‌تواند "جعبهٔ پاندورا" را بگشاید و به نقشه‌ها اجازه دهد که بر سر مناطق مورد مناقشه، ابهام ایجاد کنند.

اتحادیهٔ اروپا از این قطعنامه حمایت کرد، اما همین نگرانی را مطرح نمود.

ایرلند که از طرف این بلوک صحبت می‌کرد، تأکید کرد که این اقدام فقط به اندازهٔ نسبی خشکی‌ها مربوط می‌شود و ربطی به حاکمیت، وضعیت سرزمینی یا مرزهای به‌رسمیت‌شناخته‌شدهٔ بین‌المللی ندارد.

این بلوک همچنین گفت که حمایت آن به منزلهٔ تأیید نقشه‌های نمایش‌داده‌شده در وب‌سایت "زمین برابر" نیست.

نمایی ناقص

خود قطعنامه نیز به مشکل بنیادینی اذعان دارد که هیچ رأیی نمی‌تواند آن را حل کند. هیچ تصویر نقشه‌ای نمی‌تواند سطح کروی زمین را به‌طور کامل بر روی یک صفحه نمایش دهد. هر یک چیزی را فدا می‌کنند – مساحت، شکل، فاصله یا جهت – و هر یک برای اهداف مختلفی مناسب است.

این اقدام الزام‌آور نیست و مرکاتور به طاق کتابخانه‌ها نمی‌رود تا دیگر هرگز دیده نشود.

اما رأی روز جمعه، پشتیبانی تقریباً اجماعی بین‌المللی را به استدلالی داد که بسیاری از دولت‌های آفریقایی به‌طور فزاینده‌ای بر آن تأکید کرده‌اند: اینکه انتخاب‌هایی که ما در مورد نقشه‌ها انجام می‌دهیم، می‌تواند نحوهٔ درک نسل‌ها از جهان را شکل دهد.

منبع: وبسایت ملل متحد