سکوت یک ساله درباره علت فاجعه انفجار در بندر رجایی

فصل سوم؛ کیمیا جعفری:

ظهر روز ششم اردیبهشت ماه سال 1404، محدوده اسکله‌های کانتینری بندر شهید رجایی دچار انفجار شد. انفجار مهیبی که شعله‌های آن به سرعت گسترده شد و بخش‌های زیادی از بندر را درگیر کرد. نیروهای انسانی حاضر در بندر، تنها قربانیان این آتش نبودند. زیرساخت‌های بندری، ساختمان‌های اداری اطراف کانتینرها و خودروهایی که در اطراف حادثه توقف کرده بودند نیز در آتش گرفتار شدند.

آمار تلفات در ساعات و روزهای ابتدایی حادثه متغیر بود، اما با تثبیت داده‌ها، گزارش‌های رسمی از کشته شدن حدود ۷۰ نفر، مجروح شدن بیش از ۱۲۰۰ نفر و مفقود شدن تعدادی از افراد حکایت داشت. در ساعات اولیه، آمارهای پایین‌تری اعلام شده بود (برای مثال ۱۴ کشته و صدها مجروح)، اما با ادامه عملیات امداد و کشف اجساد، ابعاد واقعی حادثه روشن‌تر شد.

سخنگوی رسمی جلوی شایعات را گرفت؟

پس از وقوع انفجار، ستاد مدیریت بحران استان هرمزگان به‌سرعت فعال شد و مجموعه‌ای از اقدامات اضطراری در سطح ملی و استانی به اجرا درآمد. این اقدامات شامل اعزام نیروهای امدادی، اطفای حریق، تخلیه منطقه، تأمین خون برای مجروحان و استقرار نیروهای نظامی و انتظامی بود. 

همچنین، برای جلوگیری از انتشار شایعات و مدیریت افکار عمومی، سخنگوی رسمی تعیین شد و اطلاع‌رسانی متمرکز از طریق رسانه‌های داخلی صورت گرفت. در حوزه قضایی نیز دادستانی کل کشور دستور رسیدگی فوری و برخورد با عوامل احتمالی قصور یا تقصیر را صادر کرد.

شدت انفجار به حدی بود که علاوه بر تلفات انسانی، خسارات گسترده‌ای به زیرساخت‌های بندری، ساختمان‌ها و خودروهای اطراف وارد کرد. برخی سازه‌ها تخریب شدند و هزاران خودرو آسیب دیدند. برآوردهای رسمی نشان می‌دهد تنها در بخش کانتینرها و محموله‌ها، ده‌ها هزار میلیارد ریال خسارت وارد شده و در مجموع هزینه جبران خسارت و بازسازی به حدود 15.9 همت رسیده است.

به دنبال وقوع این حادثه نگرانی‌هایی جدی درباره اختلال در زنجیره تأمین و تجارت خارجی ایجاد کرد. در روزهای ابتدایی، این نگرانی وجود داشت که انفجار بتواند فعالیت‌های بندری را برای مدت طولانی مختل کند، اما روند مدیریت بحران مانع از توقف کامل فعالیت‌ها شد.

در ماه‌های پس از حادثه، تمرکز اصلی بر بازسازی زیرساخت‌ها، جبران خسارات و افزایش سطح ایمنی بود. گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد که برنامه‌هایی برای ارتقای استانداردهای نگهداری مواد خطرناک، اصلاح فرآیندهای نظارتی و افزایش آمادگی مدیریت بحران تدوین شده است.

توضیحات کارشناس کافی نیست

احمد مرادی، نماینده مردم بندرعباس، قشم، خمیر، حاجی آباد و ابوموسی در مجلس شورای اسلامی، در مراسم گرامیداشت جانباختگان این حادثه گفته بود که اشتغال حداقل یک نفر از اعضای خانواده جانباختگان در دستور کار قرار خواهد گرفت. 

مجتبی قهرمانی، رئیس کل دادگستری هرمزگان نیز در مراسم یکمین سالگرد این سانحه حضور داشت و اظهار کرد که پرونده این اتفاق به یک بازپرس ویژه سپرده شده است و تحقیقات همه جانبه درباره علت و مقصران ماجرا آغاز شده است. وی گفته بود که تا آن زمان، هیات‌های کارشناسی 2 بار نظر خود را در زمینه علت وقوع حادثه اعلام کرده‌اند اما مرجع قضایی تحقیقات را کافی ندانسته و روند تحقیقات همچنان ادامه دارد.

قهرمانی همچنین در رابطه با خسارات وارده گفته بود از 9.2 همت خسارت بازرگانان، 7.3 همت آن بیمه بوده است که پرداخت شده و 800 میلیارد دیگر نیازمند تامین اعتبار است.

چرا دلیل انفجار هنوز مشخص نیست؟

حالا یک سال از انفجار بندر رجایی گذشته است. یک سالی که برای دولت و مردم سرشار از اتفاقات ناگوار، تنش‌ها و درگیری‌ها بوده است. موج اتفاقاتی که بندر رجایی را در یک سال گذشته به حاشیه برده است. هیچ نهاد و مسئولی هنوز در رابطه با دلیل این انفجار توضیحی نداده است. مشخص نیست که بازپرس ویژه پرونده به چه نتیجه‌ای دست پیدا کرده است و چرا تا امروز و با گذشت یک سال از این فاجعه، هنوز دلیل وقوع آن مشخص نیست و در رابطه با آن با حدس و گمان پاسخ داده می‌شود. 

365 روز گذشته است، بندر رجایی شهر، نه کاملا اما تا حدودی به چرخه اقتصادی بازگشته است. با این حال زندگی 70 خانواده که عضوی را در این فاجعه از دست داده‌اند دستخوش تغییری شده که بازگشت آن به چرخه زندگی را اگر ناممکن نکند، بسیار سخت کرده است. شاید کمترین چیزی که می‌تواند داغ این خانواده‌ها را سبک کند، فارغ از جبران خسارات، شفاف شدن دلیل این فاجعه و اطلاع‌رسانی شفاف دادگستری استان هرمزگان پیرامون این پرونده است.

نقش اسکله شهید رجایی در فعالیت اقتصادی

منطقه ویژه اقتصادی شهید رجایی، منطقه‌ای در جنوب ایران است که معیشت بیش از 14 هزار نفر را به طور مستقیم و میلیون‌ها نفر به طور غیرمستقیم به آن وابسته است. این منطقه شامل بندر شهید رجایی، صنایع بندری و دریایی است  که از سال 1363 تا کنون فعال است. بندر شهید رجایی، مهم‌ترین بخش این منطقه ویژه اقتصادی است که بیش از 24 هزار هکتار وسعت دارد و تا پیش از شروع تحریم‌ها، با 80 بندر جهان تبادل کالا انجام می‌داد و 30 خط مهم کشتیرانی جهان کالاهای خود را در این بندر تخلیه می‌کردند. بسیاری از اهالی جنوب ایران، این بندر را قلب تپنده بندرعباس می‌دانند.