سیمکارت پرو؛ بازار کوچک چندهمتی
در حالیکه اینترنت بینالملل در ایران پس از گذشت دو ماه هنوز بهطور کامل برقرار نشده، اپراتورهای تلفن همراه عرضه نوع جدیدی از سیمکارتها را آغاز کردهاند؛ سیمکارت «پرو» که تمرکز آن بر پایداری اتصال و دسترسی بامحدودیت کمتر به برخی سرویسهای خارجی است. این گزارش به جنبههای اقتصادی این طرح میپردازد و مسیر درآمدی تازهای را که برای اپراتور بزرگ کشور، همراه اول، ایجاد کرده بررسی میکند.
به گزارش فصل سوم به نقل از صدای بورس، با تداوم محدودیت گسترده در اینترنت بینالملل و گذشت نزدیک به دو ماه از قطع ارتباط پایدار جهانی، اپراتورهای تلفن همراه در ایران عرضه محصولی جدید را آغاز کردهاند: سیمکارت «پرو». محصولی که نه بهعنوان اینترنت آزاد، بلکه بهعنوان یک سرویس کممحدودیت، پایدارتر و در دسترس گروههای خاص تعریف میشود. در این گزارش سعی میشود ضمن بررسی ابعاد اقتصادی و بازاری این سرویس، اثر احتمالی آن بر درآمد اپراتورها و بهویژه همراه اول، بهعنوان بزرگترین بازیگر بازار تحلیل شود.
برخلاف تصور اولیه، سیمکارت پرو یک سرویس عمومی نیست و امکان ثبتنام آزاد برای آن وجود ندارد، اپراتورها نیز این محدودیت را بهطور رسمی اعلام کردهاند. فهرست افراد واجد شرایط پیشتر توسط نهادهای بالادستی به اپراتورها ارسال شده و شامل گروههایی نظیر اعضای اتاق بازرگانی و اصناف مهم کشور، شرکتهای دارای شناسه ملی، استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان، شرکتهای حملونقل، خصوصاً فعالان لجستیک بینالملل، جامعه دانشگاهی و پژوهشی (اعضای هیئت علمی و برخی دانشجویان) و نیز اعضای کانون وکلاست که این گروهها معمولاً نیاز به دسترسی پایدار برای فعالیتهای تجاری، پژوهشی، حقوقی یا بینالمللی دارند و همین موضوع سبب شده این سرویس با هدفگذاری شغلی ارائه شود. در همین زمینه رئیس سازمان نظام پرستاری اعلام کرده است که با وجود پیگیریهای متعدد، تصمیم گرفته شد از درخواست امتیاز ویژه برای پرستاران صرفنظر شود و هیچ امتیاز ویژهای برای جامعه پرستاری لحاظ نشود. این موضعگیری نشان میدهد که دسترسی به این سرویس حتی بین گروههای تخصصی نیز محل بحث بوده است.
بازار ارتباطات در ایران، در حالی شاهد این تحولات است که همراه اول، طبق فصلنامه آماری سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، در تابستان ۱۴۰۴ با رشد ۰.۲ درصدی، سهم بازار خود را به ۵۴.۰۷ درصد رسانده است. همچنین، تعداد سیمکارتهای فعال در کشور از ۱۶۵ میلیون گذشته است. در این میان این نکته بسیار مهم است که ایران حدود ۹۰ میلیون نفر جمعیت دارد اما ۱۶۵ میلیون سیمکارت فعال؛ یعنی بخش قابل توجهی از کاربران بیش از یک شماره دارند. همین موضوع باعث میشود آمار مشترک واقعی با سیمکارت فعال متفاوت باشد. بر این اساس، برای مدلسازی اقتصادی در این گزارش ۵۰ میلیون کاربر واقعی مبنای تحلیل قرار گرفته است.
قیمت اعلامشده برای سیمکارت پرو در همراه اول اندکی بیش از ۲ میلیون تومان است، این مبلغ بهصورت مستقیم از مشترک دریافت میشود و شامل بستههای خاص و قابلیت دسترسی پایدارتر نسبت به اینترنت عمومی است.
با توجه به عدم انتشار هرگونه آمار رسمی از سوی همراه اول، محاسبات زیر بر اساس سه سناریوی فرضی از میزان واجدین شرایط دریافت سیمکارت پرو انجام شده است. این محاسبات بهصورت محافظهکارانه و با فرض تنها ۵۰ میلیون کاربر واقعی انجام شده است. در سناریوی اول، اگر ۲ درصد واجد شرایط باشند (معادل یک میلیون نفر) درآمدی معادل ۲ هزار میلیارد تومان حاصل میشود. در سناریوی دوم، با فرض ۵ درصد واجد شرایط (۲.۵ میلیون نفر)، درآمد به ۵ هزار میلیارد تومان میرسد و در سناریوی سوم، اگر ۱۰ درصد واجد شرایط باشند (۵ میلیون نفر)، درآمد مستقیم ۱۰ هزار میلیارد تومان خواهد بود و این به آن معناست که حتی در کمریسکترین سناریو، درآمد مستقیم حاصل میتواند به ۲ هزار میلیارد تومان برسد. این رقم برای محصولی که تازه معرفی شده و بازار محدود دارد، بسیار چشمگیر است.
اما نکته قابل توجهی که وجود دارد، این است که همراه اول یک شرکت بورسی است و بر اساس مقررات سازمان بورس، باید هرگونه فعالیتی که تأثیر قابل توجه بر درآمد شرکت دارد را افشا کند. با وجود این، تا این زمان هیچ آماری از تعداد سیمکارتهای پرو تحویلشده، هیچ گزارشی از میزان تقاضا و هیچ رقمی از درآمد حاصل توسط این اپراتور منتشر نشده است که این مسئله اکنون از یک پرسش رسانهای فراتر رفته و به یک موضوع اقتصادی و شفافیت عملکردی تبدیل شده است؛ البته این گزارش به جنبههای سیاسی یا اجتماعی موضوع ورود نمیکند و صرفاً ابعاد اقتصادی و بازاری را بررسی میکند.
بازار سیمکارت پرو اگرچه در حال حاضر گسترده نیست، اما بهنظر میرسد بهشدت پرسود باشد تا جایی که حتی با فرض دسترسی تنها ۲ درصد از کاربران واقعی، میتواند یک جریان درآمدی چند هزار میلیاردی برای اپراتورها ایجاد کند، این در حالی است که منتقدان میگویند در ساختار فعلی، ابتدا دسترسی عمومی به اینترنت بهشدت محدود شده و سپس دسترسی کممحدودتر در قالب محصولی جدید و گرانقیمت به گروههای خاص فروخته میشود؛ مدلی که از نظر افکار عمومی شبیه تجاریسازی «محدودیت» و کسب درآمد از وضعیتی است که حاکمیت ارتباطی در شکلگیری آن نقش داشته است. همراه اول بهدلیل سهم بازار بالا و جایگاه سازمانی اصلیترین بازیگر این حوزه است اما عدم انتشار هرگونه آمار رسمی درباره تعداد سیمکارتهای فروختهشده و میزان درآمد حاصل، فضای ابهام اقتصادی جدی ایجاد کرده و میتواند برای تحلیلگران بازار سرمایه و سهامداران پرسشبرانگیز باشد.
راهاندازی سیمکارت پرو عملاً بهعنوان یکی از مسیرهای جدید درآمدی اپراتورها در دوران محدودیت اینترنت عمل میکند. سیمکارت پرو را باید یک محصول اقتصادی جدید در بازار ارتباطات ایران دانست؛ محصولی که برخلاف نامش نه اینترنت آزاد ارائه میدهد و نه عمومی است اما در عین محدود بودن، از نظر مالی بسیار قابل توجه است. مدل درآمدی آن حتی در محافظهکارانهترین سناریوها، سودی بزرگ برای اپراتورها ایجاد میکند، سودی که نهتنها تاکنون بهطور شفاف گزارش نشده، بلکه سکوت اطلاعاتی پیرامون آن، خود به بخشی از نقدها و بدبینیها دامن زده است، تا زمانی که دادههای رسمی و قابلراستیآزمایی از سوی اپراتورها منتشر نشود، تحلیلها ناگزیر بر پایه فرضیات و برآوردهای مستقل باقی خواهد ماند اما آنچه روشن است اینکه سیمکارت پرو دیگر صرفاً یک سرویس جدید نیست بلکه به بازاری تبدیل شده که از دل محدودیتها بیرون آمده و به همین علت محل اصلی انتقاد و پرسش است.
نکته مهم دیگر، جایگاه سازمان بورس به عنوان نهاد ناظر است. به بیان دیگر، ضرورت دارد که سازمان بورس موضوع انتشار گزارش عملکرد درآمد همراه اول را پیگیری و اطلاعرسانی کند.
