ضرورت تدوین طرح ملی حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط جنگ

به گزارش فصل سوم به نقل از وبگاه پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری،

سرپرست معاونت فناوری و کاربردی‌سازی با تأکید بر اینکه حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ یک ضرورت «اخلاقی، حقوقی و تمدنی» است، گفت: در شرایط مخاصمه، میراث فرهنگی نه‌تنها قربانی جنگ می‌شود، بلکه گاهی به‌عنوان ابزاری در جنگ‌های هویتی و روانی مورد هدف قرار می‌گیرد.
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری؛ علیرضا قلی‌نژاد پیربازاری با اعلام این مطلب و با اشاره به کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه تصریح کرد: دولت‌ها موظف‌اند از هرگونه استفاده نظامی از اماکن فرهنگی پرهیز کرده و از تخریب آن‌ها جلوگیری کنند، چرا که میراث فرهنگی به‌عنوان دارایی مشترک بشریت شناخته می‌شود.
قلی‌نژاد پیربازاری با بیان اینکه نابودی میراث فرهنگی به گسست هویتی و تضعیف انسجام اجتماعی منجر می‌شود، تصریح کرد: نمونه‌هایی مانند تخریب پالمیرا در سوریه و بوداهای بامیان  افغانستان نشان می‌دهد که در برخی جنگ‌ها، هدف فراتر از کنترل سرزمینی و در جهت حذف حافظه تاریخی ملت‌هاست.
وی  از فقدان برنامه‌ریزی جامع پیشینی در کشور گفت: اقدامات موجود در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط بحران، عمدتاً واکنشی، پراکنده و کم‌اثر بوده است.
او با تأکید بر ضرورت طراحی یک نظام چندلایه برای مدیریت بحران افزود: حفاظت مؤثر از میراث فرهنگی نیازمند برنامه‌ریزی در سه مرحله پیش از بحران، حین بحران و پس از بحران است. در مرحله پیش از بحران، مستندسازی دقیق و بر پایه فناوریهای نوین، ارزیابی ریسک و تهیه نقشه مراکز و محوطه های با احتمال ریسک در دوره جنگ و آموزش نیروهای محلی و اعلام مراکز حساس میراث فرهنگی به مراجع بین المللی ،  اهمیت اساسی دارد.
به گفته وی، در زمان وقوع بحران نیز رعایت اصول بین‌المللی، پرهیز از استقرار فعالیت‌های نظامی در حریم آثار تاریخی و استفاده از سازوکارهایی مانند «سپر آبی» و تعامل سازنده با نهادهایی نظیر یونسکو، ایکوموس، ایکوم و ایکروم ، و پی گیری اخطار نهادهای بین المللی به طرفهای درگیری برای پرهیز از حمله به مراکز میراث فرهنگی  ضروری است.
قلی‌نژاد پیربازاری درباره مرحله پس از بحران گفت: بازسازی میراث فرهنگی باید بر اساس مستندات معتبر و با مشارکت جامعه محلی انجام شود و از بازسازی‌های شتاب‌زده و غیرمستند پرهیز شود.
وی در پایان با ارائه پیشنهادهایی، بر ضرورت تدوین «طرح ملی حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط بحران»، ایجاد واحدهای واکنش سریع، توسعه زیرساخت‌های مستندسازی دیجیتال و تقویت دیپلماسی فرهنگی تأکید کرد و افزود: بدون مشارکت جوامع محلی و هماهنگی بین نهادها، هیچ برنامه حفاظتی پایداری شکل نخواهد گرفت.