لایحهنویسی ادیبانه؛ مرز بین فضلفروشی و نگارش علمی لوایح کجاست؟
رئیس کانون وکلای خراسان شمالی معتقد است مرز بین فضل فروشی و نگارش علمی لوایح، انتقال درست مقصود و منظور به قاضی پرونده است.
به گزارش فصل سوم، این روزها برخی از وکلا تلاش دارند با آوردن کلمات و عبارات مغلق و فضل فروشانه، نوعی جنبش حقوقی در فضای مجازی راه بیندازند.
نکته اینجاست که سواد نگارشی یک وکیل چقدر برای موکل او و دستیابی به عدالت مؤثر است؟
به مناسبت روز قلم، در گفتگویی با وکیل اباصلت رضوانی، رئیس کانون وکلای خراسان شمالی، از خصوصیات یک لایحه ادیبانه و قوی جویا شدیم.
وکیل رضوانی معتقد است در نثر ادیبانه جملات در کوتاهترین شکل با ساختار صحیح و درست دستور زبان فارسی شکل میگیرد و به طور قطع و یقین در بالاترین سطح ارتباط را برقرار و مفاهیم را منتقل مینماید بنابراین با تغییر و اصلاح سوال میتوان گفت نثری ادیبانه به قاضی برای هم دقیق موضوع پرونده کمک مینماید همانطور که گفته شد به کار گرفتن واژههای پیچیده هرگز به معنای خلق یک نثر ادیبانه نیست.
آنچه در پی میخوانید ماحصل گفتگوی فصل سوم با رئیس کانون وکلای خراسان شمالی است:
در نگارش لایحه قضایی، سادگی و وضوح بیان تا چه اندازه در اقناع قاضی مؤثر است؟
فلسفه ذاتی زبان ایجاد ارتباط است رسانایی زبان یعنی بهرهمندی از زبان برای برقراری ارتباط و انتقال مفاهیمی ست که گوینده یا نویسندهای قصد دارد با انتخاب و چینش بهترین کلمات مفاهیم مورد نظر خود را در قالبی رسا و رسانا به مخاطب خود منتقل نماید
بنابراین کارکرد اصلی و نقش اول زبان و کلمات انتقال مفاهیم است و رسانا بودن سخن اشاره بر کارکرد اصلی زبان دارد نگارش لایحه قضایی نیز با همین هدف صورت میگیرد هدف اول انتقال مفاهیم حقوقی برای برقراری ارتباط با مخاطب که همانا مقام قضایی است بنابراین اولویت اول نگارش لایحه قضایی رسانا بودن سخن و قدرتمند بودن آن در بیان مفاهیم و انتقال آن به مخاطب است سادگی و وضوح بیان دو ویژگی اجتناب ناپذیر برای تحقق این هدف است به تجربه ثابت شده است به هر میزان که سادگی و وضوح بیان بیشتر باشد امکان تحقق یک ارتباط سازنده در بستر زبان بیشتر محقق خواهد شد بنابراین به طور قاطع میتوان گفت یک لایحه قضایی موفق در برقراری ارتباط و انتقال مفاهیم ناگزیر است واجد این دو ویژگی خواهد بود.
آیا استفاده از نثر ادیبانه و واژههای پیچیده میتواند فهم دقیق موضوع پرونده را برای قاضی دشوار کند؟
نثر ادیبانه لزوماً به معنای به کار گرفتن واژههای پیچیده نبوده و واژههای پیچیده و ایجاد جملههای انتزاعی سخت و مغلق هرگز به معنای خلق نثر ادیبانه نیست بنابراین در اینجا ما نیاز به یک تغییر نگرش داریم به نظر من نثر ادیبانه نثریست که جملهبندیها بهترین ساختار دستور زبان را داراست در نثر ادیبانه جملات در کوتاهترین شکل با ساختار صحیح و درست دستور زبان فارسی شکل میگیرد و به طور قطع و یقین در بالاترین سطح ارتباط را برقرار و مفاهیم را منتقل مینماید بنابراین با تغییر و اصلاح سوال میتوان گفت نثری ادیبانه به قاضی برای هم دقیق موضوع پرونده کمک مینماید همانطور که گفته شد به کار گرفتن واژههای پیچیده هرگز به معنای خلق یک نثر ادیبانه نیست.
با توجه به حجم بالای پروندهها در محاکم، قاضیها معمولاً با چه نوع لایحهای ارتباط بهتری برقرار میکنند؟
همانطور که بیان گردید اگر لایحهای نتواند با مخاطب خود که مقام قضایی است ارتباط برقرار کند و در بیان مطالب موفق نباشد هدف نویسنده لایحه که برقراری ارتباط مخاطب هست محقق نشده و فرصت دفاع کمک به مقام قضایی برای تشخیص حق از دست رفته است به عقیده من لایحههایی که با سادهنویسی و بیان آشکار و واضح مطالب تنظیم میگردند در برقراری ارتباط با قاضی موفقیتهای بیشتری دارد همانطور که اشاره کردهاید با توجه به حجم بالای پروندهها در محاکم، وکلا باید بیاموزند تا در کمترین زمان و به دور از اطناب و تفصیل بیشترین مفاهیم و مطالب مهم مورد نظر خود را به مقام قضایی منتقل نمایند.
آیا در تجربه حرفهای خود دیدهاید که فضلفروشی یا مغلقنویسی در لایحه نتیجه معکوس داشته باشد؟
بدون تردید وکلای با سابقه و پیشکسوت به سوال شما پاسخ مثبت خواهند داد و در تجربهها و خاطرات حرفهای خود نتیجه معکوس فضل فروشی و مغلقنویسی را به یاد خواهند آورد نگارش لایحههای حقوقی به قصد دفاع از حقوق موکل یک فرصت طلایی برای دفاع است نه فضایی برای فضل فروشی و مغلقنویسی، مقام قضایی تفاوت این دو انگیزه در تنظیم لایحه را درک و نسبت به آن به تناسب واکنش نشان میدهند.
بنابراین یک وکیل متعهد به دفاع از حقوق موکل تمام توان و تلاش خود را کار میگیرد تا بتواند به هدف اصلی خود که دفاع از حقوق موکل دست بیابد و تحقیق این هدف مستلزم برقراری ارتباط موثر با مقام قضایی است به طوری که به مقام قضایی کمک شود تا به درک فهم دقیقی از جزئیات پرونده برسد البته فضل فروشی و مغلق نویسی هیچ کمکی برای رسیدن به این هدف نمیکند.
به نظر شما مرز میان نگارش زیبا و نگارش مبهم در لوایح حقوقی کجاست؟
معتقدم نگارش زیبا یعنی یک نگارش روشن و شفاف نگارش مبهم که مخاطب را به حال خود رها میکند و ناتوان از انتقال مفاهیم است خطایی جبران ناپذیر است که فرصت دفاع را هدر میدهد.
بنابراین رسانا بودن لایحه مرز بین نگارش زیبا و نگارش مبهم است رسانایی لایحههای حقوقی عنصر اصلی موفقیت یک لایحه حقوقی است که یک نگارش مبهم موجب مخدوش شدن این ویژگی خواهد بود و موجب ایجاد بیمیلی در مخاطب و مقام قضایی خواهد شد تا از ادامه مطالعه لایحه دست بردارد و اینجا در واقع همان لحظهای است که حقوق موکل قربانی ناتوانی نویسنده لایحه شده است. نگارنده لایحه چنان باید بتواند مطالب را بنویسد که با بهترین چینش کلمات مقام قضایی را شیفته ادامه مطالعه کرده از التذاذ خواندن یک لایحه فصیح زیبا بهرهمند گردد
انتخاب دقیق اصطلاحات حقوقی در لایحه تا چه حد می تواند به برداشت قاضی از موضوع پرونده اثر بگذارد؟
انتخاب دقیق اصطلاحات حقوقی در لایحه بسیار مهم است و شاید بتوان گفت یکی از مهمترین مهارتهاییست که با دانش حقوقی مرتبط است به عبارتی دانش حقوقی به هر میزان بالاتر باشد به انتخاب دقیق اصطلاحات حقوقی کمک میکند و میتواند در بستر یک لایحه شیوا و رسانا به امر دفاع و تحقق عدالت کمک نماید یک لایحه هرچند شیوا و رسانهها باشد، اما اصطلاحات حقوقی به طور دقیق و در معنای حقوقی آن به کار گرفته نشوند ما با یک لایحه ناموفق مواجه خواهیم بود که رسانایی و شیوایی آن به توفیقی دست نیافته است.
پس ملاحظه میشود که برای دستیابی به تنظیم یک لایحه موفق دانش حقوقی و توانایی نگارش و قدرت نویسندگی دو ویژگی بسیار مهم و اجتناب ناپذیر برای یک وکیل دادگستری موفق است
به نظر شما مهمترین اصولی که یک وکیل باید در نگارش لایحه رعایت کند چیست؟
مهمترین اصولی که یک وکیل باید در نگارش لایحه رعایت کند انتقال یافتههای ناشی از دانش حقوقی با زبانی رسا و شیوا است. بنابراین توانمندی خوب نوشتن ر خدمت دانش حقوقی قرار میگیرد تا بتواند مفاهیم مورد نظر را در بهترین وجه و شکل ممکن که از قدرت انتقال بالایی برخوردار است به مخاطب منتقل نماید.
ساده نویسی بیان شفاف و مطالب جملات کوتاه رعایت ساختار دستور زبان در جملهبندی به نحوی که شروع و پایان جملهها با ساختار دستور زبان مطابقت داشته باشد
اگر بخواهید یک توصیه به وکلای جوان درباره لایحهنویسی داشته باشید، مهمترین نکتهای که باید رعایت کنند چیست؟
دستیابی به زبان رسا و شیوا حاصل تلاش کسی است که در کنار دانش حقوقی و مطالعات حقوقی از مطالعه در حوزههای دیگر علوم انسانی از جمله در حوزه ادبیات غافل نبوده است. برای رسیدن به توانمندی در نگارش لایحههای خوب هم تسلط به دانش حقوقی و هم افزایش مهارتهای خوب نوشتن لازم و ضروری است لذا مطالعه در هر دو حوزه مهمترین رکن موفقیت است.
بنابراین مهمترین توصیه من به وکلای جوان در غافل نبودن از سایر حوزههای علوم انسانی علیالخصوص ادبیات در کنار مطالعات حقوقی است.
