حمله به استادیوم آزادی؛ هدف مشروع یا جنایت جنگی

به نقل از وبلاگ فصل سوم:

در نخستین روزهای جنگ سی‌و‌نه‌روزه، در چهاردهم اسفندماه 1404، تصاویری از حملات هوایی به استادیوم 12هزارنفری آزادی منتشر شد که نشان می‌داد این ورزشگاه تخریب شده و به ساختمان‌های اطراف آن هم خساراتی وارد شده است.

نه ایالات متحده آمریکا و نه رژیم صهیونیستی اسرائیل بیانیه‌ای درباره این حمله صادر نکردند. اما رسانه‌های فارسی‌زبان همسو با آنان اعلام کردند که در این ورزشگاه نیروهای یگان ویژه پلیس مستقر بوده است. حتی یکی از این بلندگویان دولت‌های متجاوز با تحلیل حقوقی مغلوطی صرف حضور این نیروها را سبب آن دانست که ورزشگاه آزادی به هدف مشروعی برای حمله تبدیل شود.

راستی‌آزمایی اینکه آیا واقعاً این نیروها در ورزشگاه دوازده‌هزارنفری حضور داشته‌اند یا نه، در بحث ما بی‌تأثیر است. چرا که در وضعیت کلی حقوقی این حمله تغییری ایجاد نمی‌کند.

ورزشگاه‌ها به‌طور کلی در شمار اموال غیرنظامی هستند که برابر عرف حقوق بشردوستانه بین‌المللی، کنوانسیون چهارم ژنو 1949 و پروتکل اول الحاقی به کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو باید مصون از حملات باشند. اموال غیرنظامی، فارغ از اینکه اموال خصوصی هستند یا دولتی یا متعلق به شهرداری‌ها و دیگر نهادهای عمومی، باید مورد محافظت قرار گرفته و حمله‌ای متوجه آن نشود.

تنها وضعیتی که می‌توان آن را هدف نظامی به‌شمار آورد، زمانی است که یا هدف قراردادن آن مزیت نظامی بزرگی به طرف مخاصمه بدهد، مثلاً برای گرفتن یک هدف حیاتی تنها راه تخریب این مکان باشد، و یا از آن مکان برای اهداف نظامی مستقیماً استفاده شده باشد.

آسیب برج آزادی در انفجارهای اخیر: در پی حملات اخیر رژیم صهیونیستی و آمریکا در محدوده‌های اطراف میدان آزادی و موج ناشی از انفجارها، کافه‌گالری برج آزادی دچار آسیب و خسارت شد.

در فرض حضور نیروهای پلیس در این مکان، این دو گزاره را می‌آزماییم. هدف قراردادن ورزشگاه دوازده‌هزارنفری آزادی هیچ مزیت نظامی عاید طرف‌های متجاوز نمی‌کند. در واقع در جنگ هوایی و موشکی چنین مزیتی را نمی‌توان برای یک ورزشگاه متصور شد.

در مورد دوم هم باید گفت که نیروهای پلیس ماموریت حفظ امنیت شهری را برعهده دارند، نه مشارکت در نبرد. این نیروها برای ماموریت‌های شهری آموزش دیده و سلاح‌های آنها مناسب این ماموریت است. از این گذشته، در جنگ هوایی و موشکی، از فردی با هر نوع سلاح غیر از پدافند چه کاری برمی‌آید که بتوان تصور کرد این افراد در مخاصمه شرکت کرده و یا آمادگی چنین مشارکتی را دارند.

حتی در ادعاهای بلندگوهای فارسی‌زبان متجاوزان هم اثری از مشارکت در جنگ در محدوده این ورزشگاه نبود. صرف حضور نیروی پلیس شروط مذکور را نقض نمی‌کند و ورزشگاه همچنان وصف مکان غیرنظامی را حفظ می‌کند.

وانگهی، شروط تناسب، احتیاط و تفکیک اموال نظامی از غیرنظامی به هر حال در هر عملیات نظامی باید لحاظ شود. تناسب تخریب ورزشگاه وجود ندارد، زیرا اساساً نیروی پلیس هدف مشروع نیست؛ احتیاط لحاظ نشده، زیرا اگر طرف متجاوز شک می‌کرد که آیا این هدف مشروع است یا نه، باید اصل را بر عدم مشروعیت هدف می‌گذاشت و تفکیکی هم میان اموال غیرنظامی با اهداف نظامی قائل نشده بود. همه اینها نشان می‌دهد که این حمله نقض صریح حقوق بشردوستانه بین‌المللی و جنایت جنگی بوده است.

* دکترای تخصصی حقوق بین‌الملل عمومی