از حرف درگوشی تا چت خصوصی
محسن برهانی*
استخراج محتویات گوشی شهروندان تا کجا میتواند عناوین مجرمانه را به اثبات برساند و اساساً میتوان جرایم را با چنین کنکاشی اثبات نمود؟
اگر شخصی در گوش دیگری اقدام به توهین یا افترا یا نشر اکاذیب علیه ثالث نماید، تکلیف حقوق کیفری چیست؟ بیتردید چنین کلام و بیانی هرچند حرام شرعی است اما قطعاً مشمول حقوق کیفری و مجازات قانونی و شرعی نیست چرا که علاوه بر اینکه «سخن درگوشی» دو نفر از اساس در صلاحیت قانون و حقوق کیفری نیست، از اساس این مطلب اثباتپذیر نمیباشد چرا که یکی گفته و دیگری شنیده و کسی نیست که بر این امر شهادت دهد. شنونده هم بهتنهایی نمیتواند شهادت دهد چون اولاً یک نفر است و با شهادت یک نفر چیزی اثبات نمیشود و ثانیاً با چنین اقدامی از عدالت ساقط میشود و شهادتش اعتبار ندارد چرا که همین عملش حرام است و چنین دهنلقی بخاطر کشف سرّ دیگری فاسق محسوب میگردد و شهادتش مسموع نیست.
این مطلب ساده و پیشپاافتاده که از نظر حقوقی و فقهی روشن و مسلّم است عیناً درمورد چتهای خصوصی افراد در فضای مجازی یا پیامکهای شخصی هم جریان مییابد و نمیتوان چتها و گفتگوهای خصوصی شهروندان را استخراج کرد و سپس نسبت به آنها اقدام تعقیبی انجام داد و شهروندان را با عناوین سنگین کیفری مواجه کرد.
شخصی با دیگری چت کرده است و خدای ناکرده مرتکب سبّ نبی یا ائمه (ع) یا توهین به مقدسات شده است. این عمل بلاتردید شرعاً حرام است اما ادله اثبات و اجرای حد و تعزیر از چنین مواردی «انصراف» دارد و اطلاق ادله حد و تعزیر این موارد را در بر نمیگیرد. در چنین مواردی نوعی اظهار در جمع و در نزد سایرین «موضوعیّت» دارد و نمیتوان با ادعای «طریقیّت» و حصول علم، جان و آزادی شهروندان را در خطر قرار داد.
نکته فوق بخصوص در جرایمی که هیچ دلیلی بر آن وجود ندارد جز همین چت خصوصی مسلّماً خدشهناپذیر است علی الأخص در جرایم اعتقادی مانند سبّ نبی (ص) و نیز جرایم منافی عفت که شاکی خصوص وجود ندارد لذا اگر شخصی در چت خصوصی با دوست صمیمی خود اقرار به زنای مکرّر با دختران مختلف و مشخص نماید، چنین اقراری هیچ جرمی را اثبات نمینماید و نمیتوان وی را به زنا یا تشویق به فساد و فحشا موضوع ماده ۶۳۹ یا حتی رابطه نامشروع موضوع ماده ۶۳۷ محکوم نمود.
*حقوقدان
