پوتین، ترامپ و شی در شنژن؛ پشتپرده دیدار سه قدرت بزرگ جهان چیست؟
شهر شنژن چین در روزهای ۲۷ و ۲۸ آبان به یکی از مهمترین کانونهای دیپلماسی جهان تبدیل شده است.
به گزارش فصل سوم؛ ولادیمیر پوتین، دونالد ترامپ و شی جینپینگ، رؤسای جمهور روسیه، آمریکا و چین، برای شرکت در سیوسومین نشست سران سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در این شهر حضور دارند؛ اما آنچه توجه رسانهها را به خود جلب کرده، فراتر از دستور کار اقتصادی این اجلاس است: دیدار سهجانبه رهبران سه قدرت بزرگ جهان.
در حاشیه این نشست، شی جینپینگ با پوتین دیدار دوجانبه داشته، ترامپ در مراسم استقبال با رئیسجمهور روسیه دست داده و قرار است سه رهبر در نشستی مشترک درباره مسائل مهم جهانی گفتوگو کنند. انتشار تصاویر کیف هستهای همراه هیئت روسیه نیز به فضای رسانهای این دیدارها ابعاد تازهای داده است.
دیدار رسمی پوتین و شی؛ تأکید بر شراکت راهبردی
نخستین دیدار مهم در شنژن، ملاقات رسمی شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در روز چهارشنبه ۲۷ آبان بود. این دیدار در حاشیه اجلاس اپک و با حضور هیئتهای دو کشور برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم به نقل از تاس، دو رئیسجمهور درباره گسترش همکاریهای اقتصادی و مسائل مهم بینالمللی گفتوگو کردند. وزارت خارجه چین نیز در گزارش رسمی خود نوشت شی جینپینگ روابط دو کشور را الگویی از مناسبات میان قدرتهای بزرگ بر پایه احترام متقابل، اعتماد و منافع مشترک توصیف کرده است.
پوتین نیز بر ادامه هماهنگی راهبردی با پکن تأکید کرد و از گسترش همکاریها در حوزههایی مانند تجارت، انرژی و آموزش سخن گفت.
این دیدار از نظر نمادین نیز اهمیت دارد؛ چراکه سال ۲۰۲۶ سیامین سالگرد مشارکت راهبردی هماهنگ میان چین و روسیه و بیستوپنجمین سالگرد پیمان حسن همجواری و همکاری دوستانه دو کشور است. به همین دلیل، رهبران دو کشور تلاش کردند تصویر تداوم و ثبات روابط دوجانبه را به نمایش بگذارند.
ترامپ و پوتین واقعاً دیدار دوجانبه داشتند؟
یکی از خبرهایی که در رسانهها منتشر شد، دیدار دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در حاشیه نشست اپک بود. با این حال، باید میان دست دادن و گفتوگوی کوتاه دو رئیسجمهور و برگزاری یک مذاکره رسمی دوجانبه تفاوت قائل شد.
طبق گزارش رویترز در ۱۸ نوامبر، ترامپ و پوتین در مراسم عکسبرداری پیش از ضیافت خوشامدگویی با یکدیگر دست دادند و چند کلمه ردوبدل کردند؛ اما خبرگزاری اینترفاکس به نقل از سخنگوی کرملین گزارش داد که گفتوگوی جدی میان آنها در آن لحظه انجام نشده است.
در همین حال، کرملین از برنامه برگزاری دیدار دوجانبه دو رئیسجمهور پس از نشست عمومی اپک در روز پنجشنبه خبر داده بود. یوری اوشاکوف، دستیار رئیسجمهور روسیه، گفته بود اعضایی از هیئتهای دو کشور نیز در این دیدار حضور خواهند داشت؛ با این حال، قرار نبود مذاکراتی جامع و مفصل در قالب یک نشست دوجانبه برگزار شود.
بنابراین، تصاویر دست دادن ترامپ و پوتین را نباید بهعنوان سند برگزاری مذاکرات رسمی و توافق میان دو طرف تلقی کرد.
نشست سهجانبه؛ ایران، اوکراین و کنترل تسلیحات هستهای روی میز؟
مهمترین بخش دیپلماتیک اجلاس شنژن، نشست سهجانبه شی جینپینگ، ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ است که برای ۱۹ نوامبر برنامهریزی شده است. وزارت خارجه چین در اطلاعیه رسمی خود در ۱۶ نوامبر اعلام کرد شی جینپینگ روز پنجشنبه در شنژن میزبان نشست سهجانبه با حضور رؤسای جمهور روسیه و آمریکا خواهد بود.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، مقامهای چینی این نشست را فرصتی برای گفتوگو درباره صلح و ثبات جهانی معرفی کردهاند. کنترل تسلیحات هستهای نیز یکی از موضوعات مورد انتظار در این گفتوگوهاست.
با این حال، دستور کار سه کشور کاملاً یکسان نیست. گزارشهای رسانهای حاکی از آن است که ترامپ به موضوع کنترل تسلیحات هستهای و مسائل مربوط به ایران علاقهمند است، در حالی که پوتین احتمالاً مسئله جنگ اوکراین و آینده روابط روسیه با غرب را در اولویت قرار میدهد. چین نیز بر ثبات روابط قدرتهای بزرگ و جلوگیری از تشدید اختلافات تأکید کرده است.
نکته مهم آن است که هنوز نمیتوان از توافق مشخص یا تصمیم مشترک سه کشور سخن گفت. حتی پیش از برگزاری نشست نیز مقامهای روسیه تأکید کرده بودند که دستور کار نهایی مذاکرات کاملاً مشخص نشده و هر طرف اولویتهای خودش را دارد.
کیف هستهای پوتین در چین؛ ماجرای چگت چیست؟
یکی از تصاویر خبرساز اجلاس، حضور کیف معروف هستهای روسیه در میان اعضای هیئت همراه پوتین بود.
به گزارش روزنامه ساوت چاینا مورنینگ پست در ۱۹ نوامبر، یک افسر نیروی دریایی روسیه در حالی که کیف موسوم به «چگت» را حمل میکرد، در برابر دوربین خبرنگاران دیده شد. این افسر در پاسخ به پرسشی درباره کیف، تأیید کرد که آن را همراه دارد.
چگت بخشی از سامانه فرماندهی و کنترل هستهای روسیه است که امکان انتقال دستورهای مرتبط با زرادخانه هستهای را برای رئیسجمهور این کشور فراهم میکند. برخلاف برداشت رایج در برخی روایتهای رسانهای، این کیف بهتنهایی یک دکمه ساده برای شلیک موشکهای هستهای نیست؛ بلکه بخشی از سازوکار پیچیده فرماندهی و ارتباطات نظامی روسیه محسوب میشود.
حضور این کیف در سفر خارجی پوتین، بهخودیخود نشانه تصمیم برای استفاده از سلاح هستهای یا افزایش قریبالوقوع خطر حمله هستهای نیست. اهمیت تصویر بیشتر به نمایش سازوکار امنیتی و فرماندهی رئیسجمهور روسیه در سفرهای خارجی مربوط میشود.
شی جینپینگ در اجلاس اپک چه گفت؟
در کنار دیدارهای سیاسی، اجلاس اپک دستور کار اقتصادی مشخصی نیز داشت. شی جینپینگ در سخنرانی خود در نشست رهبران اقتصادی این سازمان بر کاهش موانع تجارت و سرمایهگذاری، تقویت زیرساختهای دیجیتال، بهبود حکمرانی دادهها و تضمین جریان امن اطلاعات میان کشورها تأکید کرد.
به گزارش خبرگزاری شینهوا و وزارت خارجه چین، شی اعلام کرد پکن ۲۰ میلیون دلار برای حمایت از همکاریهای عملی در چارچوب اپک اختصاص میدهد. همچنین قرار است مرکزی برای مطالعات جامعه آسیا و اقیانوسیه در شنژن ایجاد شود.
ولادیمیر پوتین نیز در سخنرانی خود در اجلاس، روسیه را بخشی جداییناپذیر از منطقه آسیا و اقیانوسیه توصیف کرد و از کشورهای عضو خواست برای توسعه همکاریهای اقتصادی و حملونقل از ظرفیتهای لجستیکی روسیه استفاده کنند.
آیا شنژن به یالتای جدید تبدیل میشود؟
با حضور همزمان رهبران سه قدرت بزرگ جهان، برخی تحلیلها این نشست را با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه کردهاند؛ نشستی که در آن رهبران آمریکا، شوروی و بریتانیا درباره نظم پس از جنگ جهانی دوم گفتوگو کردند.
با این حال، کرملین پیشتر با چنین مقایسهای مخالفت کرده و تأکید کرده بود که نشست شنژن نباید بهعنوان تکرار کنفرانس یالتا تلقی شود. تفاوت شرایط تاریخی، تعداد بازیگران مؤثر در نظام بینالملل و ماهیت مسائل مورد بحث، چنین مقایسهای را محدود میکند.
از سوی دیگر، نشست سهجانبه به معنای توافق سه کشور برای تقسیم مناطق نفوذ یا تصمیمگیری درباره سرنوشت کشورهای دیگر نیست. تا زمان تنظیم این گزارش، هیچ سند یا بیانیهای درباره چنین توافقی منتشر نشده است.
آنچه فعلاً روشن است، اهمیت نمادین و دیپلماتیک حضور همزمان ترامپ، پوتین و شی در یک نشست مشترک است. این دیدار میتواند فرصتی برای مدیریت اختلافات درباره ایران، اوکراین، کنترل تسلیحات و رقابتهای اقتصادی باشد؛ اما میزان تأثیر آن بر تحولات جهانی به نتایج واقعی گفتوگوها و تصمیمهای بعدی سه کشور بستگی دارد.