استاد حقوق دانشگاه علامه طباطبایی در گفتگو با فصل سوم:
جنگ، حق حیات و امنیت شهروندان را به چالش میکشد/ در جهان سیاست نه دوستیها ابدی است و نه دشمنیها
یک استاد دانشگاه و نماینده سابق مجلس بر این باور است که وضعیت جنگی در عمل فضایی عمومی ایجاد میکند که گاه حقوق ملت تحتالشعاع آن قرار میگیرد.
شادی مکی: «علی تقیزاده» عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و نماینده مجلس ششم در گفتگو با فصل سوم با تاکید بر اینکه پدیده جنگ خود معلول علل و عوامل مختلفی است که جای موشکافی مفصل دارد، گفت: اما فارغ از این دلایل در صورت وقوع این پدیده مذموم و ناپسند، ناگزیر باید در چهارچوب شرایط، قواعد و ضوابط مشخصی انجام شود. تنها در صورت رعایت کردن این ضوابط و مقررات است که حقوق شهروندان در کشورهای متخاصم تا حدودی مورد پاسداشت قرار گیرد.
به گفته او اگر این چهارچوبها و ضوابط بینالمللی حاکم بر مخاصمات مسلحانه نادیده گرفته شده و طرفین از آنها خارج شوند، نخستین قربانی پدیده زشت جنگ، منافع و حقوق شهروندان خواهد بود. حقوق انسانی که در جنگها مورد تعدی و تجاوز قرار میگیرند بسیار متعدد و گستردهاند. در طول عملیات جنگی از حق حیات شهروندان به عنوان اولین و اساسیترین حق انسانی گرفته تا حق امنیت، حق آمد و شد آزادانه و آرامشی که لازمه زندگی است از شهروندان سلب شده و مورد تعدی و تجاوز قرار میگیرد.
به گفته این حقوقدان، اگر حقوق انسانها و به صورت خاص غیرنظامیان که در حقوق بشردوستانه حاکم بر مخاصمات مسلحانه مورد تاکید قرار گرفتهاند رعایت نشوند و در طول جنگ جنایت جنگی رخ دهد، دولت مورد تعدی میتواند برای صیانت از حقوق شهروندان خود از طریق مراجعه به مراجع بینالمللی و بهویژه مراجع قضایی بینالمللی، اقدام به پیگیری و طرح شکایت کنند.
استاد دانشگاه علامه معتقد است نهادهای بینالمللی مانند سازمان ملل و شورای امنیت آن و سایر سازوکارهای بینالمللی، بسترهایی برای پیگیری و دفاع از حقوق شهروندان در جنگها فراهم میکنند.
او تاکید میکند که جنگ و حقوق حاکم بر آن امروز از چنان جایگاهی برخوردار است که به عنوان یک حوزه تخصصی مورد پژوهش و مطالعه قرار میگیرد و پاسخگویی دقیق درباره آن را همین متخصصان میتوانند انجام دهند با این حال راههای صیانت از حقوق شهروندان و حقوقی که در طول جنگ مورد تجاوز قرار میگیرند متعدد هستند.
دولت چه وظیفه ای در قبال شهروندان هنگام جنگ دارد؟
«آیا در قانون اساسی ایران، ولو بهطور غیر مستقیم، توصیه یا تأکیدی وجود دارد مبنی بر اینکه دولت در شرایط جنگی چه وظایفی برای تأمین حقوق مردم، زندگی و رفاه آنان بر عهده دارد، پرسشی که این استاد حقوق در پاسخ به آن گفت: قانون اساسی ما سرشار از حقوقی است که در فصل سوم قانون اساسی تحت عنوان «حقوق ملت» پیشبینی شدهاند. این حقوق حقوقی بدیهی هستند و اجرای آنها جنگ و غیر جنگ نمیشناسد به این معنا که دولتها و حاکمیتها نمیتوانند جنگ را بهانهای برای صیانت نکردن از حقوق شهروندان قرار دهند. حقوقی مانند آزادی مطبوعات و سایر حقوق متعدد و متنوعی که درفصل سوم قانون اساسی به صورت مفصل مورد تاکید قرار گرفتهاند.
او بر این باور است که وضعیت جنگی در عمل فضایی عمومی ایجاد میکند که گاه حقوق ملت تحتالشعاع آن قرار میگیرد.
شخصیت ترامپ یکی از عوامل جنگ است
«چرا خطر جنگ در دهههای گذشته و بعد از پایان جنگ 8 ساله تکرار شد؟» سوال دیگری است که این نماینده مجلس ششم در پاسخ به آن عنوان کرد: متأسفانه در طول دهههای اخیر کشور ما به دفعات تا آستانه جنگ پیش رفته است، اما با درایتهایی که به کار گرفته شد کشور از افتادن به ورطه جنگ نجات یافت اما اینبار از یک سو رویکرد ما و از طرف دیگر وجود فردی مانند ترامپ بر مستند ریاستجمهوری ایالات متحده آمریکا که به اعتراف بسیاری از تحلیلگران فردی با شخصیت خاص و عجیب و غریب است، جنگ به کیفیتی که شاهد آن بودیم بین کشور ما و آمریکا و اسرائیل درگرفت و خسارات زیادی به ایران وارد شد.
تقیزاده به این موضوع هم اشاره کرد که رابطه ایران و آمریکا مسالهای است که از فردای پیروزی انقلاب خود را نشان داده است. در رابطه با دو طرف همواره سطوح بالا و پایینهایی هم درگرفته است، البته در کنار آمریکا مساله اسرائیل هم قرار دارد و نمیتوان آن را نادیده گرفت؛سیاستهای جمهوری اسلامی و آمریکا در قبال یکدیگر در موقعیتهای قبلی و سالهای گذشته هم بارها کشور را تا آستانه جنگ کشانده بود اما موضوع با مدیریت به موقع حل شده بود اما متاسفانه امروز تنشها به این نقطه رسیدهاند.
باید مسئله آمریکا برای همیشه حل شود
این نماینده پیشین مجلس و حقوقدان معتقد است که باید یکبار برای همیشه این موضوع را به صورت مفصل تجزیه و تحلیل و حل و فصل کرد: در جهان سیاست گفته میشود که هیچ دوستی در عالم سیاست ابدی نیست و و هیچ دشمنیای هم نباید ابدی باشد. باید مشخص کنیم تا چه زمانی قرار است با برخی کشورها رابطهای خصمانه داشته باشیم. ما با کشورهای همسایه در طول تاریخ نوعی همزیستی مسالمتآمیز داشتیم اما در این جنگ اخیر مشکل ما با این کشورها هم اضافه شد که امیدواریم موضوع ختم به خیر شود.
