تداوم افت فروش سینماها در سایه تنشهای منطقهای
آیا صنعت سینمای ایران در آستانه تعطیلی دوباره قرار دارد؟
کیمیا جعفری؛ بررسی روندهای آماری گیشه سینمای ایران در پنج سال گذشته نشان میدهد این صنعت پس از عبور از رکود ناشی از همهگیری کرونا و تجربه یک دوره رونق کمسابقه، بار دیگر تحت تأثیر شرایط سیاسی، اقتصادی و تنشهای منطقهای، با کاهش شدید مخاطب و افت درآمد مواجه شده است؛ روندی که به اعتقاد کارشناسان، در صورت تداوم میتواند به تعطیلی بخشی از سینماها و بیکاری گسترده در این حوزه منجر شود.
بازگشت از رکود و ثبت رکورد تاریخی
بر اساس دادههای رسمی منتشرشده از سوی نهادهای سینمایی و گزارشهای رسانهای، سینمای ایران در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ همچنان تحت تأثیر محدودیتهای ناشی از همهگیری COVID-19 قرار داشت و با افت شدید فروش و کاهش مخاطبان مواجه بود.
با این حال، در سال ۱۴۰۲ روند احیا آغاز شد و مجموع فروش سینماها به بیش از ۱۲۴۰ میلیارد تومان رسید. این روند در سال ۱۴۰۳ به اوج خود رسید؛ بهگونهای که با ثبت فروشی در حدود ۲۰۲۲ میلیارد تومان و جذب بیش از ۳۵ میلیون مخاطب، رکوردی در یک دهه اخیر به ثبت رسید.
کارشناسان این دوره را «دوره بازگشت اعتماد مخاطب» به سالنهای سینما توصیف کردهاند.
ورود به فاز نوسان در ۱۴۰۴
دادههای سال ۱۴۰۴ نشاندهنده کاهش نسبی شتاب رشد است. فروش سینماها در این سال حدود ۹۵۰ میلیارد تومان و تعداد مخاطبان حدود ۱۷ میلیون نفر گزارش شده است.
این کاهش، بیش از آنکه نشانه رکود کامل باشد، بیانگر ورود بازار به مرحلهای از نااطمینانی اقتصادی و کاهش قدرت خرید خانوارها است.
سقوط کمسابقه در ابتدای ۱۴۰۵
آمارهای منتشرشده از ابتدای سال ۱۴۰۵ اما حاکی از یک شوک جدی به بازار سینما است. در سه هفته نخست این سال، مجموع فروش سینماها تنها حدود ۴ میلیارد تومان و تعداد مخاطبان کمتر از ۵۰ هزار نفر اعلام شده است.
این ارقام در مقایسه با متوسط فروش هفتگی سالهای قبل، کاهش چشمگیری را نشان میدهد و از نگاه کارشناسان، نشانهای از افت ناگهانی تقاضای فرهنگی در شرایط تنشهای منطقهای است.
تأثیر مستقیم تنشهای منطقهای بر مصرف فرهنگی
در شرایط افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی و احتمال درگیری میان ایران، ایالات متحده و اسرائیل، رفتار مصرفی خانوارها بهطور محسوسی تغییر میکند.
در چنین شرایطی:
هزینههای غیرضروری مانند سینما کاهش مییابد
سطح اضطراب اجتماعی افزایش پیدا میکند
تقاضا برای فعالیتهای جمعی و تفریحی افت میکند
این روند پیشتر نیز در دورههای بحران مشاهده شده و اکنون بار دیگر در حال تکرار است.
اختلال در زنجیره تولید و اکران
کاهش تقاضا تنها پیامد این شرایط نیست. گزارشها نشان میدهد:
اکران برخی فیلمها به تعویق افتاده
سرمایهگذاری در تولید آثار جدید کاهش یافته
ریسک بازگشت سرمایه افزایش پیدا کرده است
این عوامل باعث شده چرخه تولید تا اکران، که ستون اصلی اقتصاد سینما محسوب میشود، دچار اختلال شود.
آیا سینماها به سمت تعطیلی میروند؟
کارشناسان با استناد به تجربه دوران همهگیری COVID-19 هشدار میدهند که تداوم شرایط فعلی میتواند به تعطیلی موقت یا حتی دائمی برخی سالنهای سینما منجر شود.
در دوره کرونا:
بسیاری از سینماها برای ماهها تعطیل شدند
برخی پردیسهای کوچکتر بهطور کامل از چرخه اکران خارج شدند
زیان انباشته سینماداران به شکل قابل توجهی افزایش یافت
به گفته گزارشهای رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در آن دوره، بخش قابل توجهی از سینماها تنها با حمایتهای دولتی و تسهیلات مالی توانستند از تعطیلی دائمی جلوگیری کنند.
برآورد اشتغال در صنعت سینما
بر اساس دادههای صنفی و گزارشهای منتشرشده:
هزاران نفر بهطور مستقیم در سینماها (پرسنل سالنها، اپراتورها، نیروهای خدماتی) مشغول به کار هستند
چندین هزار نفر دیگر نیز بهصورت غیرمستقیم در زنجیره تولید، پخش و تبلیغات فعالیت دارند
برخی برآوردها نشان میدهد تعطیلی گسترده سینماها میتواند بین ۱۰ تا ۲۰ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم را در معرض خطر قرار دهد
(برآورد مبتنی بر مقیاس اشتغال در دوره کرونا و تعداد سالنهای فعال کشور)
مقایسه عملکرد سال ۱۴۰۳ با روند ابتدای ۱۴۰۵ نیز نشان میدهد:
در صورت تداوم وضعیت فعلی، درآمد سالانه سینماها ممکن است از حدود ۲۰۰۰ میلیارد تومان به کمتر از ۳۰۰ میلیارد تومان کاهش یابد
این به معنای افت بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصدی درآمد خواهد بود
کارشناسان تأکید میکنند این سطح از کاهش، برای صنعتی با حاشیه سود محدود، میتواند بسیار بحرانی باشد.
در نهایت آینده سینمای ایران بیش از هر زمان دیگری به ثبات اقتصادی و اجتماعی وابسته شده و بدون بازگشت این ثبات، امکان احیای دوباره بازار با چالشهای جدی روبهرو خواهد بود.
