از «عدد» به «اثر»؛ بازخوانی نقشه تحقق بهرهوری مالیاتی و حکمرانی دادهمحور
دولت چهاردهم با تمرکز بر تحول دیجیتال و حکمرانی دادهمحور، در حال تغییر رویکرد نظام مالیاتی از «وصولمحوری» به «بهرهوری، عدالت و اثربخشی» است. در این مسیر، توسعه مالیات هوشمند، کاهش پیچیدگی فرآیندها و استفاده از هوش مصنوعی برای افزایش تمکین داوطلبانه و مقابله با فرار مالیاتی در دستور کار قرار گرفته است.
به گزارش فصل سوم، نظام مالیاتی کشور در آستانه یک تغییر راهبردی قرار گرفته است. دولت چهاردهم با عبور از رویکرد سنتی «وصولمحوری»، در حال طراحی و استقرار معماری جدیدی برای بهرهوری مالیاتی است؛ معماریای که بر تحول دیجیتال، حکمرانی دادهمحور و ارتقای کیفیت خدمات مالیاتی استوار است.
تغییر پارادایم ارزیابی عملکرد
در نظام مالیاتی نوین، دیگر صرفاً «میزان وصولی» یا «تعداد برگههای تشخیص صادرشده» معیار موفقیت مدیران محسوب نمیشود. دولت با هدف تحقق عدالت اجتماعی و افزایش کارآمدی نظام مالیاتی، مفهوم بهرهوری را در سه مؤلفه «کارآمدی»، «اثربخشی» و «عدالت» بازتعریف کرده است.
بر همین اساس، شاخصهایی مانند نرخ تمکین داوطلبانه مؤدیان، کاهش فرار مالیاتی از طریق تحلیل دادهها و کاهش میزان شکایتها و اعتراضات، جایگاه پررنگتری در ارزیابی عملکرد مدیران مالیاتی پیدا کردهاند. این تغییر رویکرد نشان میدهد که تمرکز سیاستگذار از «افزایش صرف درآمد» به سمت «ارتقای کیفیت حکمرانی مالیاتی» حرکت کرده است.
تسهیلگری؛ مأموریت جدید نظام مالیاتی
یکی از مهمترین اصلاحات صورتگرفته، ایجاد توازن میان تأمین درآمدهای دولت و حفظ رقابتپذیری بنگاههای اقتصادی است. دولت با درک ضرورت حمایت از تولید و رفع موانع کسبوکار، مجموعهای از اقدامات را برای تسریع در پاسخگویی به استعلامهای مالیاتی و تعیین تکلیف فرآیندهای مرتبط با استهلاک داراییها به اجرا گذاشته است.
هدف از این اصلاحات آن است که نظام مالیاتی از یک نهاد صرفاً نظارتی و مطالبهگر، به نهادی تسهیلگر و پشتیبان فعالیتهای اقتصادی تبدیل شود؛ رویکردی که میتواند به بهبود محیط کسبوکار و افزایش سرمایهگذاری کمک کند.
بهرهوری هوشمند و هدفگذاری «۵ دقیقهای»
در عصر تحول دیجیتال، «مالیات هوشمند» به یکی از اولویتهای اصلی دولت تبدیل شده است. بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، استانداردسازی فرآیندها و کاهش پیچیدگیهای مالیاتی به گونهای دنبال میشود که مؤدیان بتوانند اظهارنامه خود را در کمتر از پنج دقیقه و از طریق سامانههای هوشمند تکمیل و ارسال کنند.
کاهش هزینه و زمان تمکین، علاوه بر افزایش رضایت مؤدیان، به ارتقای بهرهوری و کارایی کل نظام مالیاتی نیز منجر خواهد شد.
همزمان، بهرهگیری از هوش مصنوعی و کلاندادهها برای شناسایی خودکار پایههای جدید مالیاتی، کشف تراکنشهای مشکوک و هدفمند کردن فرآیندهای نظارتی، نیاز به مداخله انسانی را کاهش داده و دقت تصمیمگیری را افزایش داده است. این تحولات نشاندهنده گذار سازمان امور مالیاتی از یک ساختار سنتی مبتنی بر فرآیندهای دستی به یک سازمان هوشمند، دادهمحور و مبتنی بر تحلیل پیشرفته اطلاعات است.
