نمرهدهی به آرای دادگاهها: رای با نمره کمتر از 12، «نامطلوب» است/ قضات با نمره پایین، دوره آموزش میبینند
معاون نظارت دیوان عالی کشور در جلسه هیات مرکزی اتقان آراء خبر داد: بیش از 119 میلیون رای در سامانه تناد بارگذاری و حدود دو میلیون و دویست هزار رأی مورد ارزیابی قرار گرفته است.
به گزارش فصل سوم، جلسه هیات مرکزی اتقان آراء با محوریت بررسی اجرای دستورالعمل ارزیابی اتقان آراء (سامانه تناد) با حضور دکتر عبدالحمید مرتضوی معاون محترم نظارت دیوان عالی کشور و سایر اعضا برگزار گردید و بندهای ماده 6و8 دستورالعمل ارزیابی اتقان آرا و گزارش عملکرد سال گذشته ونیز تبیین برنامههای سال جاری مورد بحث قرار گرفت.
آنطور که روابط عمومی دیوان عالی کشور گزارش داده مرتضوی هدف از برگزاری این نشست را بررسی وضعیت اجرای سامانه تناد، ارزیابی کیفیت آرای قضایی، بررسی چالشهای اجرایی و ارائه راهکارهای لازم برای ارتقای کیفیت آراء و بهبود فرآیندهای نظارتی عنوان نمود.
معاون نظارت دیوان عالی کشور در تشریح وضعیت سامانه تناد و فرآیند ارزیابی آرای قضایی تصریح کرد: ارزیابی آرای همکاران قضایی در بازه نمره صفر تا 20 انجام میشود و مطابق دستورالعمل ارزیابی اتقان آراء، نمرات کمتر از 12 بهعنوان آراء نامطلوب تلقی میگردد.
دکتر مرتضوی خاطرنشان کرد: مطابق ماده 20 دستورالعمل، قضاتی که در دو دوره متوالی یا سه دوره متناوب طی بازه زمانی پنجساله میانگین نمره را کسب نکنند، پس از تأیید هیأت مرکزی برای گذراندن دورههای آموزشی تخصصی به معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی قوه قضاییه معرفی خواهند شد.
معاون نظارت دیوان عالی کشور عنوان کرد: تاکنون بیش از 119 میلیون و 373 هزار رأی وارد سامانه تناد شده است، حدود دو میلیون و دویست هزار رأی مورد ارزیابی قرار گرفته است و 8150 نفر از قضات دارای کارنامه ارزیابی هستند .
وی ادامه داد: به علت شرایط خاص کشور و تأخیر برخی استانها در ارسال آراء، هنوز ارزیابی کامل آرای سال 1404 انجام نشده است.
دکترمرتضوی در ادامه به موضوع آرای قضات دیوان عالی کشور اشاره نمود وبا توجه به نقش قضات دیوان عالی کشور در صدور آراء الگو و نمونه اظهار داشت: طی نامهای به معاون محترم قضایی دیوان عالی کشور مقرر گردیده است هر یک از قضات شعب دیوان عالی کشور ماهانه حداقل یک رأی برگزیده و شاخص خود را جهت دستهبندی، انتشار علمی و ارسال به پژوهشگاه قوه قضاییه ارائه نمایند.
وی هدف از این اقدام را ایجاد بانک آرای نمونه و تقویت نقش علمی و پژوهشی آرای دیوان عالی کشور عنوان نمود و افزود که آرای مطلوب و شاخص پس از بررسی، چاپ و منتشر خواهند شد.
معاون نظارت دیوان عالی کشور در پایان خاطرنشان کرد: سازمان قضایی نیروهای مسلح و دیوان عدالت اداری نیز در همین راستا مشغول ارزیابی آراء و ارسال به دیوان عالی کشور می باشند و سازمان قضایی نیروهای مسلح نیز نسبت به ارسال موارد برابر دستورالعمل به معاونت نظارت دیوان عالی کشور اقدام نموده است.
در ادامه داود صادقی عضو معاونت نظارت دیوان عالی کشور با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت آرای قضایی اظهار داشت : یکی از مشکلات موجود در دستگاه قضایی، غلبه نگاه آمارگرایانه بر فرآیند رسیدگیها است و در بسیاری از موارد، تمرکز بیش از حد بر افزایش آمار مختومهها موجب شده است کیفیت رسیدگیها و استحکام آرای قضایی کاهش یابد.
صادقی تأکید کرد: همه آرای قضایی باید در چارچوب شاخصها و معیارهای تعیینشده از اتقان و استحکام کافی برخوردار باشند و آرایی که به مردم ابلاغ میشود، باید موجب افزایش اعتماد عمومی به دستگاه قضایی گردد.
عضو معاونت نظارت دیوان عالی کشور به موضوع استفاده از هوش مصنوعی در ارزیابی آرای قضایی اشاره نمود و بیان داشت: استفاده از فناوریهای نوین و هوش مصنوعی میتواند در افزایش دقت و عدالت در ارزیابی آراء مؤثر باشد.
وی همچنین با اشاره به اینکه سامانه تناد بهصورت تصادفی آراء را انتخاب میکند تا امکان ارزیابی دقیقتر فراهم گردد؛ به تشویق قضات دارای نمرات بالاتر از 19.5، اعلام نمرات پایین به دادگستری استانها، لزوم آسیبشناسی وضعیت نمرات پایین، وجود مشکل در ارزیابی قرارهای دفتری که اساساً نباید وارد فرآیند ارزیابی شوند، ضعف در اطلاعرسانی و عدم آشنایی کامل مراجع نظارتی با فرآیند امتیازدهی سامانه تاکید کرد.
در ادامه دکتر مهدی جوهری مدیرکل آموزش و معاونت منابع انسانی قوه قضائیه با تاکید بر اهمیت آموزش قضات عنوان کرد: اولویت اصلی آموزشهای قضایی باید ارتقای سطح علمی و حرفهای قضات باشد.
دکترجوهری همچنین به نقش هوش مصنوعی در ارزیابی آراء اشاره نمود و اظهار داشت: هوش مصنوعی فاقد سوگیری شخصی است و میتواند دلایل نمرات پایین را بهصورت مستدل و اقناعی ارائه نماید.
وی تصریح کرد: در حوزه آموزش قضایی، موضوع تحلیل آراء و تطبیق آنها با دستورالعمل اتقان آراء مورد توجه قرار گرفته و تاکنون سه پایاننامه علمی در این زمینه تدوین و دفاع شده است.
دکتر جوهری همچنین اظهار داشت: دستورالعمل اتقان آراء در دانشگاه علوم قضایی تدریس میشود و نمونه آراء بر اساس این دستورالعمل مورد تحلیل و تطبیق قرار میگیرد.
مدیرکل آموزش و معاونت منابع انسانی قوه قضائیه پیشنهاداتی در خصوص استفاده از ظرفیت سامانه تناد برای سایر نهادها، کاهش موازیکاری میان بخشهای مختلف، اولویت آموزش مستمر و هدفمند و آغاز فرآیندهای آموزشی از حوزه منابع انسانی ارائه نمود.
در ادامه این جلسه دکتر جعفری معاون نظارت و ارزشیابی دادسرای انتظامی قضات و عضو هیات مرکزی اتقان آرا به ضرورت تبیین دقیق رسالت سامانه تناد برای جامعه قضایی اشاره نمود.
وی اظهار داشت: باید بررسی شود نگاه قضات به سامانه تناد چگونه است و چه میزان این سامانه را در ارتقای کیفیت آرای قضایی مؤثر میدانند.
دکتر جعفری ادامه داد: در ارزیابی عملکرد قضات، صرفاً نباید کیفیت مورد توجه قرار گیرد، بلکه میزان فعالیت و حجم کار قضات نیز باید لحاظ شود؛ زیرا بیتوجهی به کمیت کار ممکن است موجب کاهش انگیزه قضات پرتلاش گردد.
معاون نظارت و ارزشیابی دادسرای انتظامی قضات و عضو هیات مرکزی اتقان آرا همچنین به اختلافنظرهای موجود میان برخی واحدهای نظارتی و حفاظت اطلاعات اشاره کرد و خواستار هماهنگی بیشتر در این زمینه شد.
وی اظهار داشت: در برخی موارد، ثبت مجدد آراء و آمارسازی صورت میگیرد و این موضوع میتواند موجب اخلال در فرآیند ارزیابی شود.
دکتر جعفری مواردی همچون وجود تصمیمات شکلی فراوان در برخی شعب، لزوم جلوگیری از آمارسازی، فقدان آییننامه جامع اصلاح آمار قضایی، ضرورت اصلاح نظام آماری دستگاه قضایی و لزوم ایجاد سازوکار واحد برای ارزیابی عملکرد قضات را مورد تاکید قرار داد.
قاضی حسن غفارپور رئیس شعبه سوم دیوان عالی کشور و عضو هیات مرکزی اتقان آرا با بیان اینکه اساس هر سازمان بر نظارت صحیح استوار است و نظام قضایی نیز از این قاعده مستثنی نیست، تصریح کرد: نظارت، ارزیابی عملکرد و بررسی صلاحیت قضات نقش بسیار مهمی در سلامت و کارآمدی دستگاه قضایی دارد.
وی یکی از مشکلات مهم موجود را موازیکاری میان بخشهای مختلف دانست و اظهار داشت: این مسئله علاوه بر هدررفت منابع انسانی، موجب اتلاف بودجه و کاهش بهرهوری نیز میشود.
رئیس شعبه سوم دیوان عالی کشور تأکید کرد: آموزش عمومی و تخصصی قضات باید بهصورت متمرکز و هدفمند دنبال شود تا اثربخشی بیشتری داشته باشد.
وی همچنین خاطرنشان کرد: در کنار بررسی مشکلات اتقان آراء، لازم است هیأتی برای اصلاح قوانین و مقررات نیز تشکیل شود.
قاضی غفاری دو رکن اصلی اقتدار دستگاه قضایی را قوانین مناسب و کارآمد و قضات توانمند و متخصص دانست و بر ضرورت نظارت بر عملکرد قضات دیوان عالی کشور تأکید کرد و گفت: اقتدار دستگاه قضایی در گرو وجود قضات قوی، متخصص و آموزشدیده است.
گفتنی است، در پایان جلسه، پس از بحث و تبادل نظر پیرامون موضوعات مطروحه و اتخاذ تصمیمات لازم، با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت آرای قضایی، توسعه آموزشهای تخصصی، استفاده از فناوریهای نوین در فرآیندهای نظارتی و اصلاح فرآیندهای ارزیابی آراء قضائی تأکید نمودند. همچنین مقرر شد موضوعات مطرحشده در جلسات آتی مورد پیگیری قرار گیرد و گزارش اقدامات انجامشده ارائه شود.
