اسباب ارسال گزارشهای منفى علیه وکیل در سامانه شفافیت فراهم شده و بیم هتک حیثیت وکلا میرود
حسین طالع*
در پی راهاندازی سامانه موسوم به شفافیت نقطه نظرات فراوانی از سوی همکاران وکیل مطرح گردید که نشان از دغدغه مندی آنان و حساسیت موضوع داشته و در ابتدای امر ابهامات بیشماری را به ذهن متبادر میکند که اساسا هدف از راه اندازی این سامانه چیست؟ به چه میزان به لحاظ کارشناسی و منطقی نسبت به عواقب و پیامدهای منفی آن واکاوی صورت پذیرفته است؟
چطور ممکن است به بهانه هدف شفافیت وسیله را توجیه نمود و اصول دیگر را نادیده گرفت و امنیت شغلی و حریم خصوصی زندگی یک وکیل را تهدید نمود؟ و ابهامات فراوان دیگری که در این مقال نمی گنجد و مختصرا برخی از معایب آن در ذیل معروض می گردد.
الف: نقض استقلال کانون های وکلا
مسئولیت حرفه ای وکیل تنها در مقابل موکل او خواهد بود و اساسا ارتباطی با سایر اعضای جامعه نخواهد داشت تا بدین سادگی تمام اطلاعات و اسرار حرفهای او در دسترس همگان قرار گیرد؛ ضمن اینکه چنانچه اختلافی نیز بین رابطه خصوصی وکیل و موکل حادث شود، نهاد نظارتی کانونهای وکلا صالح به رسیدگی بوده و در صورت وقوع هر گونه تخلف انتظامی از سوی وکیل قطعا با او برخورد قاطعی صورت می گیرد. و در نگاه نخست باید اذعان داشت که راه اندازی چنین سامانهای نتیجه ای جز دخالت در حیطه وظایف و اختیارات کانونهای و کلا و نقض اصل استقلال آنها در پی نخواهد داشت.
ب: لزوم حفظ کرامت انسانی
کامنت نخست وفق آموزههای دینی حفظ کرامت انسانی اشخاص از مسائل حائز اهمیتی است که در فقه شیعه آبروی مومن را به اندازه جان او محترم میشمارد و در قوانین و مقررات نیز از جمله قانون آیین دادرسی کیفری به عنوان یکی از اصول اولیه مورد پذیرش واقع گردیده است و اکنون با تدقیق در سامانه شفافیت آنچه که نادیده گرفته میشود شان و اعتبار و حیثیت شغلی یک وکیل است.
به فرض که از وکیلی شکایت شده باشد آیا شرعی و اخلاقی است که حیثیت وکیل خدشهدار شود؟!
حتى مجرمین بسیار باسابقه نیز تنها در صورت استعلام مراجع قضایی و نهادهای ذی ربط سابقه کیفری آنها در دسترس قرار میگیرد و بعد از سپری شدن مهلتهای قانونی از آنان اعاده حیثیت میشود، پس به طریق اولی در موارد مربوط به تخلفات انتظامی نیز این محرمانگی باید حفظ شود و این امر از اصول مسلم و بنیادین حقوقی است.
پ عدم امکان راستیآزمایی و صحت گزارشهای ثبت شده
راستیآزمایی و صحت گزارشهای ثبت شده علیه وکیل خود از موارد دیگری است که در این سامانه نمیتوان آن را به طور کامل و جامع مرعی دانست چرا که در غالب موارد مبنای شکایات سعایت و بدخواهی طرف دعوای وکیل بوده و به قصد ایذا مطرح میشود؛
چه بسا گزارشهای خلاف واقع و واهی و صرفا به دلیل کینهتوزی و خصومت شخصی علیه وکلا در سامانه بارگذاری شود و به سادگی اعتبار و حیثیت شغلی وکلا را تحتالشعاع قرار دهد کما اینکه تجربه چندین ساله رکن انتظامی کانون وکلا موید این امر است و نسبت شکایات واهی و بلاجهت علیه وکلا بسیار بسیار بیشتر از شکایات واقعی همراه با ادله است. لذا صرف شکایتهای مطروحه نمیتواند معیاری برای سنجش عملکرد وکلا باشد.
واضح و مبرهن است که وکیل وظیفه دفاع از حقوق موکل خویش را دارد و این دفاع فىنفسه در تعارض با منافع طرف مقابل دعوای مطروحه خواهد بود و آیا نظر طرف مقابل دعوای وکیل کسی که با وکیل تعارض منافع داشته و بعضا دارای خصومت نیز با وکیل هست میتواند معیار سنجش عملکرد وکلا باشد؟!
ت: تضییع حق دفاع شهروندان
همانطور که استقلال وکیل را جهت تضمین حق دفاع شهروندان ضروری میدانیم شجاعت و جسارت نیز از خصیصههای لازم و ضروری شغل وکالت بوده تا سبب احقاق حقوق موکلین گردد.
در ما نحن فیه از آنجایی که به سهولت اسباب ارسال گزارشهای منفى علیه وکیل فراهم گردیده و بیم هتک حیثیت وکلا میرود راهاندازی سامانه هایی از این دست وکیل را از وظیفه اصلی و ذاتی خود دور نموده، شجاعت و جسارت حرفه ای وکیل را سلب کرده و او را از مسیر ایفای وظایف خارج میسازد چرا که نگرانی از طرح شکایات و گزارشهای غیرواقعی در سامانه موصوف منتج به عملکرد ضعیف وکیل میشود و در نهایت متضرر اصلی از این موضوع مردم خواهند بود که حق دفاع آنها بدین شکل تضییع خواهد شد.
ج: لزوم حفظ محرمانگی اطلاعات هویتی و حرفهای اشخاص و ضرورت پیشگیری از وقوع جرم
با در دسترس قرار گرفتن اطلاعات هویتی وکیل احتمال سوءاستفاده های فراوانی از جمله جعل عنوان و تظاهر به وکالت افزایش پیدا خواهد کرد و در طولانی مدت نه تنها هیچ کمکی به شفافیت نمیکند بلکه خود از اسباب وقوع جرم و تشکیل پروندههای قضایی و ایجاد فشار مضاعف بر قوه قضاییه خواهد بود.
اساسا اینکه اطلاعات کامل هویتی وکیل در دسترس عموم قرار بگیرد، چه کمکی به شفافیت میکند؟ آیا غیر از این است که باب سوء استفاده را باز میکند؟
آیا در هشدارهای امنیتی که اکنون نیاز روز جامعه است تاکید بر عدم در دسترس قرار دادن اطلاعات هویتی افراد نمیشود؟! و یا چه لزومی دارد آحاد مردم در جریان تعداد پرونده های یک وکیل قرار بگیرند؟
این امر چگونه قرار است شفافیت را اجرا کند؟! افشای اسرار شغلی یک وکیل آیا منطبق بر موازین قانونی و حقوقی است؟ آیا واقعا این سامانه منبطق با قانون شفافیت می باشد؟!
بلا تردید هر عقل سلیمی شفافیت عملکرد را امرى مستحسن می داند معذلک آنچیزی که مخالفت قاطبه نهاد وکالت را برانگیخته شیوه اجرای آن است که فیالواقع ناقض بسیاری از اصول حرفهای حقوقی اخلاقی و حتی شرعی است؛ چرا که یکی از این اصول رعایت اصل محرمانگی و حفظ حریم خصوصی اشخاص است که در قرآن کریم نیز صراحتا نهی شده و در خصوص آن انذار داده شده است و اکنون با راهاندازی سامانه شفافیت شاهد نادیده انگاشتن این امور هستیم.
النهایه هر چند در زمان تصویب قانون برنامه هفتم توسعه نیز تمام انتقادات و معایب آن گوشزد گردید ولی متاسفانه به دلیل آن که نیاز سنجی و انجام کار کارشناسی نادیده گرفته شد تصویب این قانون قوه قضاییه را مکلف به راهاندازی چنین سامانهای نمود ضمن ابراز نگرانی و اعلام آمادگی به منظور تعامل با مسئولین مربوطه امید است در ابتدا گامهای موثری جهت اصلاح قانون مذکور و متعاقبا اقدامات لازم در راستای اصلاح سامانه موصوف صورت پذیرد.
۱۰ تیرماه ۱۴۰۵
*عضو هیات مدیره کانون وکلای دادگستری مرکز و رئیس ۳ دوره هیات مدیره کانون مرکز
