قلم وکیل میتواند جامعه را آگاه کند، وجدان عمومی را بیدار سازد و حقیقت را از خاموشی برهاند
روایتی از شکلگیری دبیرخانه دائمی جشنواره ملی «قلم وکیل» در کانون وکلای دادگستری استان بوشهر را بخوانید:
به گزارش فصل سوم؛ وکیل سیروس شهریاری، رئیس کانون وکلای بوشهر، در یادداشتی با عنوان "از یک ایده تا یک جریان ملی"، به بررسی روند شکلگیری جشنواره ملی قلم وکیل در شهر بندری بوشهر پرداخته است.
در ادامه یادداشت وکیل سیروس شهریاری درباره شکلگیری جشنواره قلم وکیل در کانون وکلای بوشهر را میخوانید:
به مناسبت روز قلم
روز قلم، تنها بزرگداشت یک ابزار نوشتن نیست؛ بزرگداشت اندیشه، خردورزی و مسئولیتی است که بر دوش صاحبان قلم نهاده شده است. در نهاد وکالت، قلم همواره فراتر از وسیلهای برای نگارش بوده است؛ قلم وکیل، زبان عدالت، حافظ آزادی و ابزار بیصدایی است که حقیقت را به گوش جامعه میرساند. بسیاری از حقوقی که امروز بدیهی به نظر میرسند، روزی تنها اندیشهای بودهاند که از خامه قلمی مسئول بر صفحهای سپید نشستهاند.
از همین نگاه، جشنواره ملی «قلم وکیل» شکل گرفت؛ جشنوارهای که امروز دیگر صرفاً یک مسابقه مقالهنویسی نیست، بلکه به نمادی از پیوند قلم، وکالت، اندیشه و مسئولیت اجتماعی تبدیل شده است. این جشنواره، اکنون با استقرار دبیرخانه دائمی خود در کانون وکلای دادگستری استان بوشهر، نام این کانون و شهر بوشهر را با یکی از مهمترین حرکتهای فرهنگی نهاد وکالت ایران گره زده است.
شمهای از آنچه گذشت
با توسل به حافظه شفاهی خود و تواریخی که در ذهنم هست باید بنویسم: آغاز این مسیر به همایش یکروزه روابط عمومی اتحادیه سراسری کانونهای وکلای دادگستری ایران در بوشهر بازمیگردد؛ همایشی که در سال ۱۴۰۱ به میزبانی کانون وکلای دادگستری استان بوشهر برگزار شد. در آن نشست، جناب آقای محمدهادی جعفرپور، نماینده محترم کانون وکلای دادگستری فارس، پیشنهادی ارزشمند مطرح کرد؛ اینکه اتحادیه، همانند جشنوارههای معتبر علمی کشور، بستری فراهم آورد تا وکلا، حقوقدانان و صاحبان اندیشه بتوانند هر سال نوشتهها، مقالات و دیدگاههای علمی خود را عرضه کنند و قلم و اندیشه در نهاد وکالت جایگاهی منظم، رسمی و ملی بیابد.
آن روز، دبیری و اجرای همایش بر عهده اینجانب بود. از میان پیشنهادهای متعدد و نزدیک به چهلگانهای که در آن همایش مطرح شد، این ایده را مهمترین و آیندهدارترین دستاورد آن نشست دانستم؛ زیرا باور داشتم اگر نهاد وکالت میخواهد در جامعه امروز نقشآفرین باشد، باید بیش از هر چیز به قدرت اندیشه و قلم تکیه کند. همانجا این ایده تقویت کردم و عرض کردم دستاورد همایش یک روزه ما مهیا شد و این امر با تأیید شفاهی و همراهی رضایتمندانه جناب آقای دکتر کوشا، رئیس وقت اتحادیه همراه شد و همان جا نخستین بذرهای جشنواره «قلم وکیل» در اتحادیه کاشته شد.
سال بعد، این ایده در اتحادیه به اجرا درآمد. نخستین دوره جشنواره برگزار شد؛ سه اثر برگزیده معرفی شدند، اما جشنواره هنوز نوپا بود. تعداد مقالات رسیده اندک بود، تبلیغات گستردهای پیرامون آن شکل نگرفته بود و آیین تقدیر نیز بیشتر رنگ و بوی یک آغاز ساده داشت. با این همه، همان تجربه کوتاه نشان داد که جامعه حقوقی کشور، ظرفیتی جدی برای نوشتن، اندیشیدن و مشارکت علمی دارد؛ ظرفیتی که اگر درست دیده و تکریم شود، میتواند به جریانی ملی تبدیل گردد.
در دوره اول جشنواره، افتخار حضور در هیأت داوران جشنواره نصیب اینجانب شد و این فرصت، زمینهای فراهم کرد تا موضوع مهمتری پیگیری شود: انتقال دبیرخانه دائمی جشنواره به کانون بوشهر. این پیشنهاد نه از سر تصادف، بلکه با نگاهی هدفمند و آگاهانه مطرح شد. بوشهر، شهری با پیشینهای روشن در فرهنگ، مدارا، هنر، خردورزی و اندیشه است؛ شهری که با دریا، شعر، موسیقی، گفتوگو و آزادگی شناخته میشود و شایسته بود خانه دائمی «قلم وکیل» باشد.
پس از مکاتبات و رایزنیهای لازم، در سال۱۴۰۲، زمانی که اینجانب عضو هیأتمدیره کانون وکلای دادگستری استان بوشهر و عضو شورای اجرایی اتحادیه بودم، پیشنهاد استقرار دبیرخانه دائمی جشنواره در بوشهر در شورای اجرایی مطرح شد. در آن نشست، تلاش شد این واقعیت تبیین شود که موضوع صرفاً انتقال یک دبیرخانه اداری نیست؛ بلکه سپردن پرچم یک حرکت فرهنگی به کانونی است که میتواند با انگیزه، ابتکار و هویت فرهنگی بوشهر، این جشنواره را از وضعیتی نوپا به رویدادی ملی و اثرگذار برساند. خوشبختانه این نگاه با همراهی اعضای محترم شورای اجرایی مواجه شد و پیشنهاد با موافقت بزرگواران در شورای اجرایی به تصویب رسید.
البته این موافقت با یک شرط همراه بود: هزینههای دبیرخانه و برگزاری جشنواره برعهده کانون بوشهر باشد. شاید این شرط برای کانونی کوچک و استانی، مسئولیتی سنگین به نظر میرسید؛ اما از همان آغاز، نگاه ما این بود که هزینه برای قلم، هزینه نیست؛ سرمایهگذاری در اعتبار، سرمایه اجتماعی و آینده فرهنگی نهاد وکالت است. کانون، شخصیت حقوقی مستقلی است که رسالت آن تنها اداره امور جاری نیست؛ بخشی از مأموریت ذاتی آن، تقویت فرهنگ حقوقی، تولید اندیشه و اعتلای جایگاه وکالت در جامعه است.
با آغاز مسئولیت اینجانب (وکیل سیروس شهریاری) در جایگاه ریاست کانون وکلای دادگستری استان بوشهر، این اندیشه وارد مرحلهای تازه شد. تلاش شد جشنواره از قالب یک برنامه محدود خارج شود و به رویدادی در شأن قلم، نویسندگان و نهاد وکالت تبدیل گردد. بر همین اساس، در ششم دیماه ۱۴۰۳، دبیرخانه دائمی جشنواره ملی «قلم وکیل» در بوشهر افتتاح شد؛ افتتاحی که تنها گشایش یک دفتر نبود، بلکه آغاز فصل تازهای در تاریخ فرهنگی کانون وکلای دادگستری استان بوشهر و اتحادیه سراسری کانونهای وکلای ایران بود.
افتتاح دبیرخانه
در آیین افتتاح دبیرخانه و برنامههای مرتبط با آن، چهرههای ملی، نویسندگان، استادان و شخصیتهای معتبر حقوقی و فرهنگی دعوت شدند؛ از جمله جناب آقای دکتر مهاجرانی، جناب آقای اکبر عبدی، جناب آقای دکتر مرتضی شهبازینیا، جناب آقای مجتهدیزاده، جناب آقای خرمشاهی، جناب آقای جلیلیان، سرکار خانم داودی، جناب آقای دکتر تهمورث بشیریه، جناب آقای رضا یزدی، جناب آقای کیوانفر و دیگر نمایندگان معتبر و روسای کانونها و مهمانان استانی. حضور این چهرهها نشان داد که جشنواره «قلم وکیل» میتواند فراتر از یک برنامه صنفی، به محفل گفتوگوی ملی میان وکلا، حقوقدانان، نویسندگان و اهالی فرهنگ تبدیل شود.
در کانون وکلا اتاق خاصی که در طبقه همکف هست ، رایانه و میز تدارک کردیم، تابلویی برنجق با خط مشکی نصب کردیم که روی آن با خط زیبای نستعلی ق نوشته شده دبیرخانه جشنواره قلم وکیل. برای افتتاحیه بر آن پرده آویختیم. مراسم افتتاحیه با چیدن میزها به شکل بیضی شکل در تالار قصر بوشهر برگزار شد. همه صحبت کردند، پیشنهاد دادند. پیشنهادها متنوع بود، دکتر شهبازی نیا پیشنهاد دادند که تندیس به نام مرحوم بهمن کشاورز باشد. جلسه صبح تمام شد و بعد از ناهار نوبت به افتتاح دفتر بود. حضور آن همه مهمان در ساختمان کانون بوشهر موجب افتخار و غرور بود.
پس از افتتاح دبیرخانه، در سال ۱۴۰۴ نخستین فراخوان جدی جشنواره با میزبانی بوشهر منتشر شد. نتیجه فراتر از انتظار بود: حدود ۱۶۰ مقاله از نویسندگان، وکلا، استادان، پژوهشگران و حقوقدانان سراسر کشور به دبیرخانه رسید. این حجم از مشارکت، نشان میداد که جشنواره توانسته است از مرحله آغازین عبور کند و اعتماد جامعه حقوقی کشور را جلب نماید. داوری آثار به دلیل کیفیت مقالات، دشوار و حساس بود و همین امر، جایگاه علمی جشنواره را بیش از پیش آشکار ساخت.
در همین دوره، برای نخستین بار تندیس اختصاصی جشنواره طراحی شد؛ اقدامی نمادین، اما بسیار مهم. پیشنهاد دکتر شهبازی نیا را اجرا کردیم. هر چند بعدا تحت تاثیر فضای مجازی، دختر مرحوم کشاورز بر عملکرد ما به جای تشکر نقدی نوشتند!
باور ما این بود که تکریم قلم، نباید به یک تقدیرنامه ساده محدود شود. نویسندهای که اندیشه خود را با زحمت، مطالعه و تجربه مینویسد، باید احساس کند جامعه وکالت برای اندیشه او شأن و حرمت قائل است. به همین دلیل، مراسم پایانی جشنواره با شکوهی درخور جایگاه قلم برگزار شد؛ هزینه پرواز و حضور مهمانان و برگزیدگان پرداخت گردید، پذیرایی شایستهای با هویت فرهنگی بوشهر صورت گرفت، موسیقی سنتی بوشهر در برنامه گنجانده شد و یادگارهایی از سوی کانون بوشهر به مهمانان اهدا گردید.
حواشی دعوت از چهرهها
در این مسیر، دعوت از چهرههایی همچون جناب آقای دکتر زیباکلام نیز با هدف گشودن فضای گفتوگو، اندیشه و نقد صورت گرفت؛ هرچند متأسفانه پیرامون برخی دعوتها، حاشیههایی ناحق و غیرمنصفانه ایجاد شد. با این حال، اصل راه تغییر نکرد؛ زیرا جشنواره قلم، اگر قرار است به معنای واقعی کلمه جشنواره اندیشه باشد، باید ظرفیت شنیدن، گفتوگو و حضور صداهای گوناگون را نیز داشته باشد.طبیعی بود که چنین حرکتی، مانند هر کار فرهنگی جدی، با نقدها و حتی مخالفتهایی نیز روبهرو شود. برخی با نگاهی صرفاً مالی، هزینهکرد برای قلم و فرهنگ را برنمیتافتند و گاه این تصور نادرست را مطرح میکردند که منابع کانون نباید در چنین برنامههایی مصرف شود. در برابر این نگاه، تأکید شد که منابع کانون، متعلق به شخصیت حقوقی کانون و در خدمت مأموریتهای صنفی، علمی، اجتماعی و فرهنگی آن است و بیتردید، صرف بخشی از درآمد کانون در مسیر قلم، پژوهش و ارتقای فرهنگ حقوقی، در متن رسالت نهاد وکالت قرار دارد، نه در حاشیه آن.
در این مرحله، همراهی و ایستادگی اکثریت اعضای محترم هیأتمدیره کانون وکلای دادگستری استان بوشهر نقشی تعیینکننده داشت. این همراهی نشان داد که هیأتمدیره، شأن فرهنگی کانون را بهدرستی درک کرده است. افزون بر آن، با درخواست، توضیح و توجیه موضوع در شورای محترم اجرایی اتحادیه، اتحادیه نیز به حمایت از دبیرخانه برخاست و مبلغی را برای کمک به استمرار جشنواره مصوب کرد. این حمایت، نشان داد که جشنواره «قلم وکیل» دیگر تنها دغدغه کانون بوشهر نیست، بلکه به سرمایهای مشترک برای جامعه وکالت ایران تبدیل شده است.
سومین تجربه قلم وکیل
در سال ۱۴۰۴، فراخوان سومین جشنواره منتشر شد. این بار، دبیرخانه با تجربهای بیشتر، انگیزهای افزونتر و پشتوانهای قویتر گام برداشت. حدود ۱۵۰ مقاله به دبیرخانه رسید؛ مقالاتی با کیفیت، از نویسندگان جدی و چهرههای معتبر علمی و حقوقی کشور. هیأت داوران تعیین شد و فرآیند ارزیابی آثار آغاز گردید. دبیر علمی جشنواره، جناب آقای دکتر تهمورث بشیریه، دبیر اجرایی، سرکار خانم جهانفر، و با همکاری جناب آقای احسان شادمند، در کنار پیگیریها و اصرار مستمر اینجانب و همکاری دیگر اعضای دبیرخانه و هیلت مدیره ، تلاش کردند تقویم جشنواره طبق برنامه پیش رود.
اما تا به امروز تقویم جشنواره با رخدادهایی پیشبینیناپذیر مقارن شده است؛ اعتراضات و محدودیتهای اجتماعی، قطعی اینترنت، سپس شرایط جنگی و محدودیتهای ناشی از آن، و در نهایت آسیبدیدگی فرودگاه و رسیدن فصل گرمای بوشهر، امکان برگزاری بهموقع آیین اختتامیه را دشوار ساخت. با این همه، روند داوری متوقف نشد و بخش عمده آرای داوران به دبیرخانه واصل گردید. اکنون دبیرخانه در انتظار عبور از موانع، سپری شدن فصل تابستان و فراهم شدن شرایط مناسب حملونقل و حضور مهمانان است تا سومین آیین پایانی جشنواره نیز در شأن قلم، بوشهر و نهاد وکالت برگزار شود.
جشنواره قلم وکیل، پیوندساز حقوقدانان
امروز، وقتی به این مسیر نگریسته میشود، روشن است که جشنواره «قلم وکیل» تنها یک برنامه سالانه نیست؛ این جشنواره، پیوندی زنده میان حقوقدانان ایران، وکلای سراسر کشور، نویسندگان، استادان، دانشجویان و اهالی رسانه با کانون وکلای دادگستری استان بوشهر است. هر سال، قلمها از شهرهای مختلف ایران به بوشهر میرسند و این شهر را به خانه گفتوگوی حقوقی و اندیشه صنفی بدل میکنند.
بوشهر نیز شایسته چنین جایگاهی است؛ شهری که همواره پایگاه خردورزی، مدارا، هنر، موسیقی، خیامدوستی و گفتوگوی فرهنگی بوده است. جشنواره «قلم وکیل» توانسته است این هویت را با رسالت نهاد وکالت پیوند دهد و نشان دهد که کانونهای وکلا، افزون بر وظایف صنفی و حرفهای، میتوانند در رشد فرهنگی و اجتماعی کشور نیز نقشآفرین باشند.
مهمترین درس این تجربه
شاید مهمترین درس این تجربه آن باشد که گاهی یک پیشنهاد ساده، اگر در زمان مناسب شنیده شود، اگر درست فهمیده شود و اگر با پیگیری، ایمان و پایداری همراه گردد، میتواند به جریانی ملی تبدیل شود. جشنواره «قلم وکیل» از یک اندیشه آغاز شد، در بوشهر جان گرفت، با همراهی اتحادیه و کانونها رشد کرد و امروز به سرمایهای فرهنگی برای نهاد وکالت ایران بدل شده است.
در روز قلم، باید به یاد آورد که قلم وکیل، تنها برای تنظیم دادخواست، لایحه و قرارداد نیست؛ قلم وکیل میتواند جامعه را آگاه کند، وجدان عمومی را بیدار سازد، حقیقت را از خاموشی برهاند و راهی روشن میان فرد، جامعه و عدالت بگشاید. جشنواره «قلم وکیل» تلاشی است برای پاسداشت همین حقیقت؛ اینکه عدالت، پیش از آنکه در رأی دادگاه جلوه کند، در اندیشه و قلم انسانهای مسئول زاده میشود.
و اینک، کانون وکلای دادگستری استان بوشهر با افتخار، خود را خانه این قلم میداند؛ خانهای که چراغ آن به همت همه آنان که به اندیشه، فرهنگ، وکالت و ایران باور دارند، روشن مانده و روشن خواهد ماند.
به امید خدا ما این مسیر را طی خواهیم کرد و بناست در روز قلم امسال (چهاردهم تیرماه۱۴۰۵) نشستی با اهالی رسانه استان داشته باشیم و پیمان قلم را در قالب یک منشور ده دستوری در قابی با جنس برنج شد و با خط زیبای نستعلی ق رو نمایی کنیم تا این میثاق برای قلم در کانون بوشهر نقشه راه و بیانگر افق نگاه ما باشد.
