بررسی تفاوت آثار حقوقی اخذ برائتنامه و رضایتنامه از بیماران
دکتر میثم صحرانورد*
تعریف رضایت نامه؛
سندی است که پیش از آغاز فرآیند درمانی یا جراحی از بیمار یا بستگان وی اخذ می گردد. ماهیت این سند، “اعلام رضایت” بیمار برای شروع اقدامات پزشکی است.
رضایتنامه به هیچ وجه پزشک یا کادر درمان را در صورت وقوع قصور پزشکی معاف یا تبرئه نمیکند. اگر ثابت شود پزشک یا کادر درمان در انجام وظایف حرفهای خود کوتاهی یا اشتباهی مرتکب شده اند، مسؤولیت حقوقی و کیفری خواهند داشت.
تعریف برائت نامه؛
سندی است که پس از اتمام فرآیند درمان یا جراحی اخذ می گردد. ماهیت حقوقی آن “اعلام گذشت” است.
به عبارت دیگر، بیمار با امضای این سند، پس از آگاهی از نتیجه عمل (حتی اگر منجر به عارضه یا نتیجه ناخواسته شده باشد)، به طور صریح از حق شکایت و تعقیب قانونی پزشک با کادر درمان از بابت جنبه خصوصی جرم اعلام گذشت می نماید.
برائتنامه میتواند پزشک یا کادر درمان را در صورت وقوع قصور تبرئه کند. توجه کنید گذشت بیمار قطعی خواهد بود و رجوع از گذشت قابل استماع از باب جنبه خصوصی جرم در محاکم قضایی و انتظامی نخواهد بود.
شروط اساسی جهت اعمال آثار برائت نامه برای شاغلین حرف پزشکی؛
توجه کنید جهت اعمال آثار حقوقی، برائت نامه باید پس از پایان کامل اقدامات درمانی و با آگاهی بیمار از نتایج اقدامات درمانی اخذ گردد.
در صورتی که گذشت بیمار (تایید برائت نامه) بهصورت مشروط یا معلق انجام گیرد، تا زمان تحقق شرط یا معلق علیه برائت نامه نافذ نخواهد بود و اقدامات قضایی یا انتظامی تا مشخص شدن وضعیت برائت نامه قابل رسیدگی خواهد بود.
در صورتی که برائت نامه به شکل غیراصولی و مبتنی بر اصول حقوقی و پزشکی تنظیم نگردد، در صورت اخذ پس از اقدامات درمانی فاقد آثار موثر حقوقی برای شاغلین حرف پزشکی خواهد بود.
اخد برائت نامه قبل از شروع اقدامات درمانی فاقد آثار حقوقی موثر خواهد بود و تنها به عنوان سند رضایتنامه قابل تصور خواهد بود.
اخذ برائت نامه از بیمار در شرایط حقوقی صحیح تنها پزشک یا کادر درمان را نسبت به جنبه خصوصی جرم معاف می کند. در واقع جنبه عمومی جرم رخ داده توسط مدعی العموم و هیئت های انتظامی سازمان نظام پزشکی قابل رسیدگی و اعمال مجازات خواهد بود.
* حقوقدان و عضو سازمان نظام پزشکی کشور
