«هوش مصنوعی» در دفترخانه‌های اسناد رسمی فرانسه

به گزارش فصل سوم، شورای عالی سردفتری فرانسه با همکاری دو شرکت فناوری، مسیر استفاده سازمان‌یافته از هوش مصنوعی در دفاتر اسناد رسمی را آغاز کرد.

هوش مصنوعی دیگر صرفاً موضوعی برای بحث درباره آینده حرفه‌های حقوقی نیست و به‌تدریج در حال ورود به فرایندهای واقعی کار دفاتر اسناد رسمی در جهان است. در تازه‌ترین تحول، شورای عالی سردفتری فرانسه با شرکت هوش مصنوعی Mistral AI و شرکت زیرساخت ابری Scaleway همکاری کرده است تا دفاتر اسناد رسمی این کشور بتوانند از راهکارهای هوش مصنوعی در محیطی امن، کنترل‌شده و منطبق با الزامات حرفه‌ای استفاده کنند. این همکاری در ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۸ تیر ۱۴۰۵) اعلام شد و برای مدت ۱۸ ماه طراحی شده است.

این اقدام، بخشی از راهبرد دیجیتال حرفه سردفتری فرانسه است؛ راهبردی که بر استفاده از فناوری‌های نوین برای افزایش کارآمدی و کیفیت خدمات، در کنار حفظ امنیت اطلاعات، محرمانگی و الزامات اخلاقی حرفه سردفتری تأکید دارد. شورای عالی سردفتری فرانسه این همکاری را گامی مهم در اجرای راهبرد دیجیتال حرفه که از سال ۲۰۲۴ به تصویب رسیده، توصیف کرده است.

چرا فرانسه سراغ هوش مصنوعی رفت؟

رویکرد شورای عالی سردفتری فرانسه در برابر هوش مصنوعی، نه نادیده گرفتن این فناوری و نه استفاده بدون ضابطه از آن است. این نهاد تلاش کرده است شرایطی فراهم کند تا سردفتران و کارکنان دفاتر با ظرفیت‌های هوش مصنوعی آشنا شوند، کاربردهای آن را در محیط حرفه‌ای بیازمایند و در عین حال، اصول حقوقی و اخلاقی حاکم بر حرفه را حفظ کنند.

در قالب این همکاری، ابزارهای هوش مصنوعی Mistral در اختیار حرفه سردفتری قرار می‌گیرد تا امکان تجربه و استفاده عملی از این فناوری فراهم شود. همزمان، قرار است استفاده از هوش مصنوعی در حرفه در قالب یک منشور هوش مصنوعی سامان‌دهی شود تا بهره‌گیری از ابزارهای جدید با اصول حرفه‌ای و الزامات اخلاقی سردفتری هماهنگ باشد.

اما بخش قابل توجه این توافق، تنها در اختیار گذاشتن یک ابزار هوش مصنوعی خلاصه نمی‌شود. شورای عالی سردفتری فرانسه و Mistral قرار است در قالب یک آزمایشگاه مشترک، کاربردهای اختصاصی هوش مصنوعی برای حرفه سردفتری را شناسایی، توسعه و آزمایش کنند؛ یعنی هدف این است که مشخص شود هوش مصنوعی دقیقاً در کدام بخش‌های فعالیت دفترخانه می‌تواند به سردفتر و کارکنان کمک کند.

امنیت داده‌ها؛ خط قرمز دفترخانه‌های فرانسه

یکی از مهم‌ترین نکات این طرح، انتخاب زیرساخت ابری اروپایی برای اجرای آن است.

شورای عالی سردفتری فرانسه در این پروژه از زیرساخت شرکت فرانسوی Scaleway استفاده می‌کند تا راهکارهای هوش مصنوعی در یک محیط ابری اروپاییِ امن و تحت کنترل اجرا شوند. تأکید بر این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که دفاتر اسناد رسمی با حجم قابل توجهی از اطلاعات حساس مراجعان، از اطلاعات هویتی و مالی گرفته تا اطلاعات ملکی، خانوادگی و تجاری، سروکار دارند. از همین رو، شورای عالی سردفتری فرانسه استفاده از هوش مصنوعی را مستقیماً به موضوع حفظ اسرار حرفه‌ای سردفتر و امنیت داده‌ها پیوند داده است.

به این ترتیب، تجربه فرانسه نشان می‌دهد پرسش اصلی دیگر صرفاً این نیست که «آیا باید از هوش مصنوعی در دفترخانه استفاده کرد یا خیر؟»؛ بلکه پرسش مهم‌تر این است که چگونه می‌توان از این فناوری استفاده کرد، بدون آنکه امنیت اطلاعات و اعتماد مراجعه‌کنندگان آسیب ببیند؟

سردفتر حذف نمی‌شود

شاید مهم‌ترین بخش این تحول، موضع شورای عالی سردفتری فرانسه درباره آینده نقش سردفتر باشد.

بر اساس توضیحات این نهاد، هوش مصنوعی می‌تواند بخشی از روش‌های کاری سردفتران و کارکنان دفاتر را تغییر دهد، اما این تحول به معنای حذف مأموریت سردفتر یا تضمین‌های حقوقی ناشی از فعالیت او نیست. در واقع، فناوری قرار است به‌عنوان ابزاری برای افزایش کیفیت، امنیت و کارآمدی مورد استفاده قرار گیرد، در حالی که مسئولیت حرفه‌ای و نقش سردفتر در تضمین اعتبار و امنیت حقوقی اسناد همچنان حفظ می‌شود.

این نگاه، مرز مهمی میان استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان دستیار حرفه‌ای و سپردن تصمیم حقوقی به یک سامانه هوشمند ترسیم می‌کند.

این اتفاق از کجا شروع شد؟

تصمیم اخیر شورای عالی سردفتری فرانسه یک اقدام ناگهانی نیست و در ادامه مجموعه‌ای از مطالعات و اقدامات این نهاد در زمینه هوش مصنوعی شکل گرفته است.

در ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵ (۲۱ آذر ۱۴۰۴)، مؤسسه مطالعات حقوقی شورای عالی سردفتری فرانسه، راهنمایی با عنوان «مقدمه‌ای بر هوش مصنوعی» منتشر کرد. هدف این راهنما، کمک به سردفتران برای شناخت فرصت‌ها، خطرها و محدودیت‌های استفاده از هوش مصنوعی و قرار دادن این فناوری در چارچوب اخلاقی، حرفه‌ای و حقوقی سردفتری عنوان شده است.

این راهنما بر سه اصل اساسی تأکید دارد که همچنان در مرکز فعالیت حرفه‌ای سردفتر قرار دارند: رعایت اسرار حرفه‌ای، توجه به الزامات مربوط به داده‌های شخصی و حفظ مسئولیت حرفه‌ای سردفتر.

چند ماه بعد، در ۲۲ آوریل ۲۰۲۶ (۲ اردیبهشت ۱۴۰۵)، بخش «آینده‌پژوهی و دیجیتال» مؤسسه مطالعات حقوقی شورای عالی سردفتری فرانسه گزارشی با عنوان «هوش مصنوعی در خدمت سردفتری؛ تأثیر بر تنظیم اسناد و سازماندهی دفاتر» منتشر کرد.

در این گزارش، هوش مصنوعی به‌عنوان فناوری‌ای بررسی شده که می‌تواند به‌تدریج شیوه تنظیم اسناد و سازماندهی دفاتر را تغییر دهد و در صورت استفاده صحیح، به افزایش کیفیت، امنیت و کارآمدی فعالیت دفاتر کمک کند.

از شناخت فناوری تا ایجاد چارچوب حرفه‌ای

آنچه مسیر فرانسه را قابل توجه می‌کند، این است که این کشور تنها به خرید یا استفاده از یک ابزار هوش مصنوعی اکتفا نکرده است؛ بلکه همزمان تلاش کرده درباره نحوه استفاده حرفه‌ای از این فناوری نیز چارچوب ایجاد کند.

به عبارت دیگر، مسیر طی‌شده را می‌توان در چند مرحله خلاصه کرد: ابتدا شناخت و مطالعه فناوری، سپس بررسی آثار آن بر فعالیت سردفتری، بعد آموزش و آشنایی حرفه با ابزارهای هوش مصنوعی و در نهایت ایجاد زیرساخت و چارچوب مشخص برای استفاده عملی از این فناوری.

همین رویکرد باعث شده ورود AI به حرفه سردفتری فرانسه صرفاً یک تحول فناورانه نباشد، بلکه به موضوعی مرتبط با اخلاق حرفه‌ای، امنیت داده، مسئولیت حقوقی و آینده نقش سردفتر تبدیل شود.

دفترخانه آینده؛ هوشمندتر، نه بدون سردفتر

تجربه فرانسه را می‌توان یکی از نمونه‌های قابل توجه در مسیر تحول دیجیتال دفاتر اسناد رسمی در جهان دانست؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد ورود فناوری الزاماً به معنای حذف نقش انسان از فرایندهای حقوقی نیست.

در این مدل، هوش مصنوعی قرار است بخشی از فرایندهای کاری را سریع‌تر و کارآمدتر کند، اما اعتماد، مسئولیت حقوقی، محرمانگی و نقش سردفتر در تضمین امنیت معاملات همچنان در مرکز حرفه باقی می‌ماند.

شاید مهم‌ترین پیام تجربه فرانسه همین باشد: آینده دفترخانه الزاماً «دفترخانه بدون سردفتر» نیست؛ بلکه می‌تواند دفترخانه‌ای باشد که سردفتر آن با ابزارهای هوشمندتر، سریع‌تر و دقیق‌تر کار می‌کند.

در نهایت، پرسشی که تجربه فرانسه پیش روی حرفه سردفتری در کشورهای مختلف قرار می‌دهد این است: اگر هوش مصنوعی وارد دفترخانه شود، کدام وظایف را می‌توان به آن سپرد و کدام تصمیم‌ها باید همچنان منحصراً در اختیار سردفتر باقی بماند؟

منابع

شورای عالی سردفتری فرانسه (Conseil supérieur du notariat):

خبر رسمی همکاری شورای عالی سردفتری فرانسه با Mistral AI و Scaleway – ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۸ تیر ۱۴۰۵)

راهنمای «مقدمه‌ای بر هوش مصنوعی» برای حرفه سردفتری – ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵ (۲۱ آذر ۱۴۰۴)

گزارش «هوش مصنوعی در خدمت سردفتری؛ تأثیر بر تنظیم اسناد و سازماندهی دفاتر» – ۲۲ آوریل ۲۰۲۶ (۲ اردیبهشت ۱۴۰۵)