عبدالصمد خرمشاهی در گفتگو با فصل سوم:
کلاهبرداران در پروندههای کثیرالشاکی، به مالباختگان تضمین دادند/ اعدام متهمان گرهای از مشکلات باز نمیکند
یک وکیل دادگستری میگوید: درباره اغلب این پروندهها تشکیلات قضایی و انتظامی زمانی به پرونده ورود میکنند که کلاهبردار یا کلاهبرداران به هدف خود رسیدهاند یعنی اموال مردم را بردهاند و به افراد دیگری انتقال دادهاند و دیگر آهی در بساط ندارند.
شادی مکی؛
تعداد پروندههای موسوم به «پروندههای کثیرالشاکی» بهویژه در سالهای اخیر کم نیست. پروندههایی مانند «کوروش کمپانی» با ۳۱۷ میلیارد تومان کلاهبرداری، پرونده «یکان» با ۶۰۰ میلیارد تومان کلاهبرداری و… نمونههایی از این پروندهها هستند.
پروندههایی که قربانیان آن را عمدتا افرادی تشکیل میدهند که به امید روزهای بهتر و جیبهای پرپولتر سرمایههای اندک و شاید تنها سرمایه زندگیشان را با دست خودشان تقدیم کلاهبرداران کردهاند، افرادی که شاید اگر بررسی دقیقی صورت گیرد بسیاری از آنها در دهکهای درآمدی متوسط و کمتر قرار دارند.
این روزها هم پرونده دیگری به جریان افتاده است پروندهای که در آن فردی که خود را موبایل ایران مینامید موفق شد بیش از ۷۵۰نفر را با وعده سرمایهگذاری در قبال دریافت ارزان قیمت گوشی تلفن همراه، فریب دهد و ۸۰۰میلیارد تومان سرمایه زندگی مالباختگان را به جیب بزند.
حالا سوال این است که چرا در این وانفسای بیپولی و بحران اقتصادی و با وجود انتشار اخبار مربوط به کلاهبرداریهای مشابه باز هم شهروندان فریب چنین وعدههایی را میخورند و اموالشان را قربانی میکنند؟
تغییر در روشهای کلاهبرداری
عبدالصمد خرمشاهی حقوقدان و وکیل دادگستری در اینباره به فصل سوم میگوید: وجود این نوع پروندهها موضوع تازهای نیست و شاید دهها سال است که ما شاهد چنین پدیدهای هستیم. علل و عوامل زیادی در بروز اینگونه جرائم دخالت دارد.
او وضعیت بد اقتصادی که مردم به آن گرفتار شدهاند را یکی از مهمترین علل تشکیل چنین پروندههایی میداند: برخی از شهروندان به امید یا طمع آنکه با زحمت کمتر مال بیشتری به دست بیاورند یا سرمایه خود را افزایش دهند و تبدیل به سرمایهای با ثباتتر کنند دست به چنین ریسکهایی میزنند.
این وکیل دادگستری اضافه میکند: روشهای کلاهبرداری با گذشت زمان، افزایش ارتباطات جمعی و دسترسی کلاهبرداران به آموزشها، ترفند و تکنولوژیهای جدید تغییر کرده است و در نتیجه به افزایش چنین پروندههایی منجر شده است. بعضی از کلاهبرداران حتی به قربانیان خود تضمینهای صوری میدهند که آنها را به پول بیشتر میرسانند.
نهادهای قانونی بهنگام عمل نکردند
خرمشاهی تاکید میکند که طی سالهای اخیر، نهادهای انتظامی و قضایی آنچنان که باید و شاید در رسیدگی به این پروندهها بهموقع عمل نکردهاند: درباره اغلب این پروندهها تشکیلات قضایی و انتظامی زمانی به پرونده ورود میکنند که کلاهبردار یا کلاهبرداران به هدف خود رسیدهاند یعنی اموال مردم را بردهاند و به افراد دیگری انتقال دادهاند و دیگر آهی در بساط ندارند. این کلاهبرداران معمولا حاضرند در زندان بمانند اما درآینده اموالی داشته باشند. بنابراین این روش نهادهای قضایی و انتظامی را میتوان یکی دیگر از عوامل کثرت بروز چنین پروندهها و جرائمی دانست.
نقش معاونت پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه
او به معاونت پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه هم اشاره میکند و معتقد است که این معاونت میتواند با شناسایی و پیشگیری، نقش مهمی در کاهش اینگونه جرائم داشته باشد و از بروز آنها جلوگیری کند: در سالهای اخیر به کرات شاهد تشکیل چنین پروندههایی بودهایم. به عنوان مثال در شهرستان تاکستان واقع در قزوین، بسیاری از شهروندان اموال خود را فروختند یا پسانداز خود را صرف کردند به هوای اینکه سود بیشتری به دست آورند و ماهانه بابت موضوعی که به زعم خودشان سرمایهگذاری کرده بودند سود دریافت میکردند. این افراد بعد از مدتی همه به جرگه مالباختگان پیوستند و اموالشان را از دست دادند، مجرمان هم روانه زندان شدند در حالیکه زندانی شدن این افراد حلال مشکلات مردم نخواهد بود.
چرا فریب تبلیغات عوامفریبانه را میخوریم؟
این حقوقدان، آموزش را راهکاری مهم در کاهش چنین پروندههایی عنوان میکند: متاسفانه در بسیاری زمینهها از جمله همین موضوع کلاهبرداری، دولت به معنای عام آن آموزشهای لازم را ارائه نمیدهد. دولت امکانات بسیاری در اختیار دارد که با استفاده از آنها میتواند به شهروندان در حوزههای مختلف آموزش دهد. صدا و سیما هم در حوزه آموزش شهروندان نقش کمرنگی ایفا میکند.
او معتقد است که به دلیل همین کمرنگ بودن آموزش در حوزههای مختلف از جمله جرائم، مردم به راحتی فریب میخورند: در کشورهای پیشرفته فردی که قصد سرمایهگذاری دارد، همه جوانب را بررسی میکند، سوابق شرکت محل سرمایهگذاری، فرد یا افراد و عملکرد چندساله آنها را مطالعه میکند. مردم در این کشورها ریسک نمیکنند در حالیکه در جامعه ما یک شبه و قارچگونه شرکتها متولد و بزرگ میشوند و از طریق تبلیغات عوامپسندانه و فریبکارانه ظرف مدتی کوتاه سرمایه مردم را جیب آنها خارج میکنند. در چنین مواقعی مجازات هیچ فایدهای ندارد.
او ادامه میدهد: در برخی پروندهها شاهد بودهایم که متهم ردیف یک پرونده اعدام هم شده است اما گرهای از مشکلات مردم باز نشده است. بنابراین پیشگیری از وقوع جرم بیش از برخورد شدید با مجرمان چارهساز است. آموزش و ارائه هشدارهای ضروری به مردم میتوانند از گرایش مردم به چنین شرکتها و افرادی جلوگیری کند. در بسیاری از این پروندهها به طرق مختلف مردم را اغوا کرده و وعده پرداخت سودهای کلان را به آنها دادهاند و حتی مدتی این سودها را هم پرداخت کردهاند تا اعتماد و پولهای بیشتری جمع کنند اما بعد از مدتی شرکتها جمع و کلاهبرداران متواری شدهاند در نهایت هم جهانی آه و حسرت برای قربانیان جرم باقی مانده است.
فقدان دسترسی مردم به اطلاعات درست
یکی از موارد بسیار مهم برای ممانعت از کلاهبرداری از مردم دسترسی شهروندان به اطلاعات شرکتها و افرادی است که از مردم برای سرمایهگذاری دعوت میکنند اما آیا مردم در کشور ما میتوانند به راحتی به اطلاعات و سوابق مربوط به شرکتها و… دسترسی داشته باشند و اصولا چنین اطلاعاتی به خوبی در دسترس مردم قرار گرفته است؟ سوالی که این وکیل دادگستری درباره آن میگوید: یکی از نواقص موجود هم همین موضوع است. این وظیفه نهادهای مربوطه است که اگر شرکتی دست به تبلیغات وسوسهانگیز در این حوزه میزند، سوابق شرکت مذکور را به دست آورده و به مردم درباره آن آگاهی دهد.
او میافزاید: ما رسانهای که بتواند از وضعیت این شرکتها یا افراد اطلاعاتی را در اختیار مردم قرار دهند. اغلب مردم هم در این زمینه آگاهی ندارند و حتی نمیدانند که چگونه میتوانند سوابق این شرکتها را بررسی کنند. اغلب مالباختگان صرف صحبتهایی که از دیگران میشنوند اغوا میشوند. این موضوع در کثرت و حجم پروندههای کثیرالشاکی نقش مهمی ایفا میکند. همه این علل و عوامل باعث شده است که زمینه لازم برای بروز چنین جرائمی مهیا شود. اگر این مشکلات رفع میشد قطعا شاهد چنین کلاهبرداریهایی نبودیم.
این حقوقدان معتقد است برای جلوگیری از بروز این حوادث باید نواقص رفع و آموزشهای لازم به شهروندان داده شود و مردم آگاهی پیدا کنند که افراد در برابر سرمایههایی که در اختیارشان گذاشته میشود به راحتی سود و پول هنگفت در اختیار سرمایهگذاران قرار نمیدهند و نباید با شنیدن این تبلیغات به راحتی اغوا شوند.
