«روایت اساسی (۳)»؛ بررسی تاریخچه مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام در حقوق اساسی

به گزارش فصل سوم، کتاب «روایت اساسی (۳): تاریخچه مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران» به قلم مهدی نورایی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، با نظارت علمی علی بهادری جهرمی، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، و با دیباچه آیت‌الله عباس کعبی، عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری، منتشر شد.

این اثر که از سوی پژوهشکده شورای نگهبان و در نخستین نوبت چاپ در تابستان ۱۴۰۵ منتشر شده است، با رویکردی تاریخی، حقوقی و تحلیلی، به بررسی سیر شکل‌گیری، تحول و جایگاه دو نهاد مهم در ساختار حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، یعنی مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام می‌پردازد.

نویسنده در بخش نخست کتاب، تاریخچه مجلس خبرگان رهبری را از مبانی نظری و پیشینه شکل‌گیری آن تا جایگاه این نهاد در قانون اساسی بررسی کرده و سپس فرایند تاریخی برگزاری انتخابات ادوار مختلف مجلس خبرگان را مورد توجه قرار داده است. در این بخش، انتخابات شش دوره مجلس خبرگان رهبری از نخستین دوره تا ششمین دوره و همچنین مهم‌ترین وقایع و تحولات هر یک از این ادوار بررسی شده است.

در ادامه، مهم‌ترین وقایع ادوار مختلف مجلس خبرگان رهبری، از جمله تحولات مربوط به تعیین قائم‌مقام رهبری و انتخاب رهبر جدید، تغییرات مربوط به نظارت بر صلاحیت نامزدها، تحولات هیئت‌رئیسه، تشکیل هیئت اندیشه‌ورز و تحولات دوره ششم بررسی شده است. همچنین ساختار داخلی مجلس خبرگان، هیئت‌رئیسه، دبیرخانه، کمیسیون‌ها و نحوه تأمین اعتبارات مالی این نهاد نیز مورد تحلیل قرار گرفته و جداول آماری ادوار انتخابات، اعضای هیئت‌رئیسه و نمایندگان مجلس خبرگان به تفکیک دوره و استان ارائه شده است.

بخش دوم کتاب به تاریخچه مجمع تشخیص مصلحت نظام اختصاص دارد. در این بخش، ابتدا پیشینه شکل‌گیری مجمع و زمینه‌های حقوقی و فقهی تأسیس آن بررسی شده و موضوعاتی همچون نظارت شرعی فقهای شورای نگهبان بر مصوبات مجلس و تلاش‌های صورت‌گرفته برای تعیین سازوکار تشخیص مصلحت مورد مطالعه قرار گرفته است.

سپس جایگاه و صلاحیت‌های مجمع تشخیص مصلحت نظام پیش و پس از بازنگری قانون اساسی بررسی می‌شود. در این بررسی، صلاحیت مجمع در رفع اختلاف میان مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان، حل معضلات نظام و همچنین نقش آن در قانون‌گذاری مورد توجه قرار گرفته است. پس از آن نیز حدود وظایف و اختیارات مجمع، جایگاه «تشخیص مصلحت نظام»، سایر وظایف آن در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، تعداد و ترکیب اعضا و نحوه تعیین آنان در ادوار مختلف بررسی شده است.

از دیگر ویژگی‌های این بخش، بررسی فرایند ارجاع مصوبات مجلس شورای اسلامی به مجمع تشخیص مصلحت نظام و مطالعه نمونه‌های تاریخی و رویه‌ای در این زمینه است. کتاب با بهره‌گیری از اسناد و مکاتبات رسمی، از جمله موارد مربوط به نحوه ارجاع مصوبات و اختلافات میان مجلس، شورای نگهبان و مجمع، ابعاد حقوقی این فرایند را بازخوانی کرده است.

در مجموع، «روایت اساسی (۳)» تلاش می‌کند با اتکا به قانون اساسی، مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی و بازنگری آن، قوانین و مقررات، اسناد و مکاتبات رسمی و داده‌های تاریخی، تصویری مستند از روند شکل‌گیری و تحول دو نهاد مهم حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران ارائه کند. از این منظر، اثر حاضر علاوه بر روایت تاریخی، زمینه‌ای برای شناخت بهتر مبانی حقوقی، ساختار، وظایف، اختیارات و تحولات این دو نهاد فراهم می‌آورد.

انتهای پیام/