سند تاریخی بیع شرط یک خانه؛ ۱۷۵ سال پیش مردم اینطور معامله میکردند
«بیع شرط» در ۱۷۵ سال پیش چگونه نوشته میشد؟
به گزارش فصل سوم؛ این سند تاریخی، نمونهای از بیع شرط یک خانه در قزوین در ۱ محرّم ۱۲۶۷ قمری است؛ سندی که علاوه بر نمایش زبان و آیین نگارش حقوقی در دوره قاجار، نشان میدهد مفاهیمی چون بیع شرط، رد ثمن، حق فسخ و اجاره مبیع به بایع چگونه در معاملات واقعی آن روزگار صورت بندی و ثبت میشدند. در این سند، فروشنده برای مدت یک سال، در صورت رد مثلِ ثمن، حق فسخ معامله را برای خود حفظ کرده و همزمان، همان خانه پس از فروش به او اجاره داده شده است. متن زیر، بازخوانی و تایپ کامل این سند حدود ۱۷۵ ساله است:
فروخت به بیع شرطی خیاری عالیشان آقا اسمعیل ولد مرحوم حسین خان بیک به عالیجاه معلی جایگاه اشرف الاعیان ابراهیم خان ولد مرحوم رجب خان قیمومه عَن قِبَلِ صغیرِ حسین خان مزبور که عبارت است از محمدجعفر تمامی دو سهم از هفت سهم کل ششدانگ یک باب خانه واقعه در محله سوقالاغنام را که محدود به حدود اربعه ذیل است حدی به خانه ابراهیم خان مزبور حدی به خانه کربلائی کاظم حدی به شارع حدی به خانه کربلائی اسد با جمیع توابع و لواحق شرعیه آن به مبلغ دوازده تومان تبریزی ریال ناصرالدین شاهی در وزن ۲۸ نخود عقد مبایعه به این طریق جاری گردید که چنانچهبایع از حال تحریر الی مدت یکسال کامل رد مثل الثمن بسوی مشتری در حضورعدلین نماید قادر بر فسخ بیع [حاشیه برگ] بوده باشد و الّا فلا و به اجاره قبول نمود بایع/ مبیع را در مدت مرقومه بصیغه یکتومان/ [و] هشت هزار دینار تبریزی ریال موصوف و بایع/ اخذ ثمن نمود و کان ذلک فی غُرّه شهر محرّم الحرام من شهور سنه ۱۲۶۷ • اسمعیل [بن] حسین
[تسجیلها] *أقرّ البایع بما أسند إلیه فیه/ لدی و أنا العبد •جواد الموسوی *بسم الله تعالی/ اعترف آقا اسمعیل/ بالبیع الشرطی و بأخذ عنه اثنی عشر تومان و بالاستجاره/ فی ۲۴ شهر ربیعالمولود ۱۲۶۷ •ابو الحسن الحسینی
[شاهد] *أقل خلق الله آقا سید هاشم •عبدالراجی هاشم •
تصویر این سند تاریخی در مدخل «بیع شرط» از دانشنامه ویکی حقوق مورد استفاده قرار گرفته است.
