حکم قانونی معامله برخی از ورثه برای سهمالارث همه
دکتر وحید قاسمی عهد*
یکی از همکاران در مقام مشورت پرسیده اند، ۴نفر از وراث یک قطعه زمین، با سازنده «قرارداد مشارکت در ساخت» منعقد کرده اند، این درحالی است که ملک دارای ۵ مالک است و ۴ مالک دیگر در بندی از قرارداد مشارکت، تعهد سپرده اند که رضایت (موافقت؛ قصد انشا) را اخذ کنند، پس از مدتی مالک شماره ۵ عدم موافقت خود را اعلام می کند. اکنون ٢ دعوی مطرح است:
١.دعوی الزام به انجام تعهد و مطالبه خسارت تاخیر در انجام تعهد و... از سوی ۴ مالک
٢.دعوی متقابل بطلان قرارداد مشارکت از سوی سازنده:
وکیل خواهان ها در مقام مشورت پرسیده اند چه دفاعی در دو دعوی می توان ارایه داد؟
پاسخ؛
نخستین تصوری که به ذهن می رسد این است که حسب قواعد مربوط به معاملات فضولی با عدم موافقت مالک شماره ۵ ، قرارداد مشارکت مدنی نسبت به او (مالک شماره ۵) باطل و قرارداد مشارکت نسبت به ۴ مالک دیگر صحیح است و در نتیجه سازنده متعهد است نسبت به سهم ۴ مالک دیگر، تعهدات خود را ایفا کند.
اما، این تصور نگره و تحلیلی ضعیف و غیرقابل دفاع است؛ زیرا، ازیکسو، اگر به قواعد شرکت و اشاعه توجه کنیم درمییابیم که شرط تصرفات مادی در مال مشاع، اتفاق آرای شرکا است. از سوی دیگر، وفق مقررات آمره مربوط به نهاد غصب، تصرف در ملک دیگران عملی نامشروع خلاف قواعد آمره تلقی می شود؛ به زبان روشنتر، چنانچه سازنده جهت احداث بنا اقدامی نماید و نخستین آجر بنا را بر روی ملک قرار دهد، از لحاظ تحلیلی او در حال انجام عمل غاصبانه است؛ لذا، الزام به ایفای تعهد نامشروع در دادگاه قابل استماع نیست.
در مقام نتیجه می توان گفت، به علت نامشروع بودن موضوع تعهد( موضوع قرارداد) اصل معامله مخدوش است و به استناد شرایط موضوع معامله، قرارداد مشارکت باطل است و دعوی الزام به ایفای تعهد نیز محکوم به بطلان می باشد.
* وکیل پایه یک دادگستری، استاد دانشگاه
