پرونده ویژه: جنگ و میراث فرهنگی
جنگ فقط میدان نبرد سلاحها و مرزها نیست؛ در لایهای عمیقتر، آنچه در معرض آسیب قرار میگیرد حافظه جمعی، هویت تاریخی و میراث فرهنگی ملتهاست.
گروه فرهنگ، فصل سوم؛
از موزهها و محوطههای باستانی تا بناهای تاریخی و آیینهای زنده فرهنگی، همه در برابر پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم درگیریها آسیبپذیرند؛ آسیبهایی که گاه با تخریب فیزیکی آغاز میشود و با قطع ارتباط مردم با گذشته، تعطیلی نهادهای فرهنگی و تضعیف حفاظت حقوقی ادامه پیدا میکند. این پرونده ویژه با نگاهی به ابعاد مختلف این بحران، نشان میدهد چگونه جنگ میتواند آرام و پیوسته، رشته پیوند یک سرزمین با گذشتهاش را سست کرده و حافظه تاریخی آن را به فراموشی و فرسایش نزدیک کند.
معمای میراث فرهنگی ناملموس: چگونه جنگ، آیینها و هنرهای ما را میکشد؟
در حالی که میراث فرهنگی ناملموس بهعنوان بخش زنده و هویتساز فرهنگها شناخته میشود، کارشناسان هشدار میدهند که بیتوجهی، جهانیسازی شتابزده و تغییر سبک زندگی میتواند به فرسایش تدریجی آیینها، هنرها و سنتهای شفاهی منجر شود؛ موضوعی که از آن با عنوان «جنگ آیینها» و تهدید خاموش برای میراث فرهنگی یاد میشود.
ردپای جنگ بر حافظه تاریخی ایران؛ میراث باستانی چقدر آسیب دید؟
بر اساس گزارشها و آمارهای منتشرشده، جنگهای اخیر در ایران و منطقه موجب وارد آمدن آسیب به دهها بنای تاریخی، موزه و محوطه باستانی شده و این روند نگرانیها درباره تضعیف «حافظه تاریخی ایران» و میراث فرهنگی کشور را افزایش داده است؛ بهگونهای که کارشناسان از تخریب گسترده آثار ارزشمند در جریان درگیریها خبر میدهند.
مرمت آثار تاریخی آسیب دیده؛ آغاز فصل جدید گردشگری در ایران
با آغاز فصل جدید گردشگری در ایران، عملیات مرمت و بازسازی آثار تاریخی آسیبدیده در نقاط مختلف کشور سرعت گرفته است؛ اقدامی که به گفته مسئولان میراث فرهنگی، با هدف حفاظت از بناهای ارزشمند و آمادهسازی آنها برای استقبال از گردشگران داخلی و خارجی در دستور کار قرار گرفته است.
بهشتی: بر اساس کنوانسیونهای جهانی، تعرض به آثار تاریخی جنایت جنگی محسوب میشود
بر اساس تأکید حقوقدانان و کنوانسیونهای بینالمللی، هرگونه تعرض به آثار تاریخی و فرهنگی در جریان جنگها بهعنوان نقض جدی قوانین بینالمللی و حتی «جنایت جنگی» شناخته میشود؛ موضوعی که اهمیت حفاظت از میراث فرهنگی را بهعنوان بخشی از میراث مشترک بشریت بیش از پیش برجسته میکند.
کارشناس ارشد میراث: باید خسارات به سازههای باستانی را با مرمت اصولی تبدیل به فرصت کنیم
یک کارشناس ارشد میراث فرهنگی تأکید کرد که خسارات وارد شده به سازهها و بناهای تاریخی نباید صرفاً بهعنوان آسیب تلقی شود، بلکه با اجرای مرمت اصولی و علمی میتوان این تهدیدها را به فرصتی برای حفاظت، احیا و بازآفرینی ارزشهای تاریخی تبدیل کرد؛ رویکردی که به گفته او نقش مهمی در تداوم حیات میراث فرهنگی ایفا میکند.
آسیب جنگی به ۱۵۰ موزه و سایت تاریخی
در پی آسیبهای ناشی از جنگ به یک سایت موزه تاریخی، کارشناسان حوزه میراث فرهنگی نسبت به تهدید جدی آثار و محوطههای باستانی هشدار دادهاند و بر ضرورت حفاظت فوری، مستندسازی و مرمت اصولی اینگونه مجموعهها برای جلوگیری از نابودی بخشهایی از حافظه تاریخی تأکید میکنند.
توضیحات رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی درباره آسیب جنگی به اماکن تاریخی
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی در توضیحاتی درباره آسیبهای جنگی به اماکن تاریخی اعلام کرد که بررسیها و پایشهای اولیه برای ارزیابی میزان خسارت به آثار و بناهای تاریخی کشور در حال انجام است و اقدامات حفاظتی و مرمتی برای جلوگیری از تشدید آسیبها در دستور کار قرار گرفته است.
خسارت به مسجد جامع عباسی و عمارت عالیقاپو در بمباران اصفهان
در جریان بمباران اصفهان، مسجد جامع عباسی و عمارت تاریخی عالیقاپو دچار آسیب شدند؛ اقدامی که به گفته منابع میراث فرهنگی، نگرانیها درباره تهدید جدی بناهای شاخص مجموعه نقش جهان و ضرورت حفاظت فوری از این آثار ارزشمند تاریخی را افزایش داده است.
جنگ و برهمکنش آن با فرهنگ و میراث فرهنگی
کارشناسان حوزه میراث فرهنگی تأکید میکنند که جنگ و تنشهای نظامی نهتنها پیامدهای انسانی و سیاسی دارند، بلکه بهطور مستقیم بر فرهنگ و میراث تاریخی جوامع اثر گذاشته و موجب تخریب، فرسایش یا دگرگونی در آثار و هویت فرهنگی ملتها میشود؛ موضوعی که از آن بهعنوان «برهمکنش مخرب جنگ با فرهنگ» یاد میشود.
تعطیلی موزهها در جنگ باعث قطع ارتباط مردم با میراث فرهنگی و آسیب به اشیای تاریخی میشود
در پی تعطیلی موزهها در شرایط جنگی، کارشناسان حوزه میراث فرهنگی هشدار میدهند که این تصمیم میتواند به قطع ارتباط مستقیم مردم با آثار تاریخی و کاهش نقش آموزشی و هویتی موزهها منجر شود؛ همزمان نگرانیها درباره افزایش آسیبپذیری اشیای تاریخی و محدود شدن دسترسی عمومی به میراث فرهنگی نیز افزایش یافته است.
بناها و بافت تاریخی، محوطهها وآثارباستانی، پادگان نظامی نیستند
کارشناسان میراث فرهنگی تأکید میکنند که بناها، بافتهای تاریخی و محوطههای باستانی بههیچوجه کارکرد نظامی ندارند و نباید در حوزههای امنیتی یا پادگانی مورد استفاده قرار گیرند؛ چرا که هرگونه بهرهبرداری غیرمرتبط میتواند به آسیب جدی به این آثار ارزشمند و تهدید هویت تاریخی کشور منجر شود.
