جرم «تهدید علیه بهداشت عمومی»، همان «آلودگی محیط زیست» است؟

گروه حقوقی، فصل سوم؛

بحث حقوقی «تمایز عنوان تهدید علیه بهداشت عمومی با آلودگی محیط زیست» در نشست قضایی 10407-1403 در شهرستان خرمدره استان زنجان مورد بررسی قرار گرفته است.

مشروح این نشست به شرح زیر است:

موضوع:

تمایز عنوان تهدید علیه بهداشت عمومی با آلودگی محیط زیست

پرسش:

اداره محیط زیست گزارشی مبنی بر تهدید علیه بهداشت عمومی علیه یک شرکت آسفالت سازی مطرح می کند بااین توضیح که که شرکت مذکور با ایجاد گرد و غبار موجب تهدید علیه بهداشت عمومی میگردد. حال سوالاتی به شرح ذیل مطرح میباشد:

1-آیا سازمان محیط زیست تهدید علیه بهداشت عمومی را دارد؟ چرا؟

2-آیا تهدید علیه بهداشت عمومی همان آلودگی محیط زیست میباشد؟

3-اگر این دو عنوان دارای یک مفهوم می‌باشند چرا مقنن این دو را جداگانه در ماده 688 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات عنوان و توصیف نموده است؟

نظر هیات عالی:

سازمان محیط زیست و وزارت بهداشت شاکی به معنای مصطلح حقوقی نیستند و گزارشهای آنها در واقع اعلام جرم است. از سوی دیگر تشخیص و تعیین عنوان صحیح مجرمانه بر عهده مرجع قضایی است. در این صورت هرگاه مرجع قضایی موضوع اعلام شده از سوی سازمان محیط زیست را آلوده کردن محیط زیست تشخیص دهد، فارغ از عنوانی که اعلام کننده جرم به کار برده، باید به موضوع رسیدگی و اتخاذ تصمیم کند.

به علاوه با توجه به تکلیف مرجع قضایی در رسیدگی به موضوع و اجرای قانون، در صورتی که به وجه معقولی مرجع قضایی احتمال تهدید علیه بهداشت عمومی را واقعی بداند باید از مرجع ذی صلاح وزارت بهداشت استعلام و نظر کارشناسی آن را استعلام نماید و با تشخیص عنوان صحیح انشای رأی نماید.

نظر اکثریت:

تعاریف بهداشت و آلودگی محیط زیست متفاوت از یکدیگر می‌باشند به نحوی که در ماده یک آئین نامه بهداشت محیط مصوب 1371 بهداشت عبارت است از: کنترل عواملی از محیط زندگی که به گونه ای روی سلامت جسمی، روانی و اجتماعی انسان تأثیر میگذارد در حالی که تعریف آلودگی مستنداً به ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست عبارت است از پخش یا آمیختن مواد خارجی به آب، هوا، خاک یا زمین به میزانی که کیفیت فیزیکی، شیمیایی بیولوژیک آن را طوری که به حال انسان یا سایر موجودات زنده یا گیاهان مضر باشد تغییر دهد.

به عبارت دیگر تهدید علیه بهداشت عمومی صدمه و آسیب به سلامت جسم و روان و اجتماع بوده و صرفاً ناظر به فرد یا اجتماع انسانی است در صورتی که آلودگی می‌بایست مضر به حال انسان حیوان و گیاه باشد؛ حال اگر ایجاد آلودگی منجر به صدمات به بشر نگردد، نمی‌تواند از مصادیق تهدید علیه بهداشت عمومی باشد.

علاوه بر آن تبصره یک ماده 688 قانون مجازات اسلامی فصل تعزیرات اعلام جرم آلودگی را بر عهده یک دستگاه و اعلام جرم تهدید علیه بهداشت عمومی را بر عهده دستگاه دیگر نهاده است که خود بیانگر تمایز این دو عنوان می‌باشد و به نظر می‌آید استفاده از واو عطف میان تهدید علیه بهداشت و آلودگی نشانگر این است که هدف مقنن از حمایت بهداشت عمومی در حقیقت حمایت از محیط زیست است نه اینکه این دو عنوان دارای یک مفهوم می‌باشند و در خصوص صلاحیت سازمان محیط زیست در مانحن فیه با توجه به کلمه حسب مورد در تبصره یک ماده 688 قانون مجازات اسلامی فصل تعزیرات و تمایز این دو عنوان سازمان محیط زیست صلاحیت شکایت و طرح گزارش را ندارد.

نظر اقلیت:

تعاریف بهداشت و آلودگی محیط زیست متفاوت از یکدیگر می‌باشند به نحوی که در ماده یک آئین نامه بهداشت محیط مصوب 1371 بهداشت عبارت است از:

کنترل عواملی از محیط زندگی که به گونه ای روی سلامت ،جسمی، روانی و اجتماعی انسان تاثیر میگذارد در حالی که تعریف آلودگی مستندا به ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست عبارت است از پخش یا آمیختن مواد خارجی به آب، هوا، خاک یا زمین به میزانی که کیفیت فیزیکی شیمیایی بیولوژیک آن را طوری که به حال انسان یا سایر موجودات زنده یا گیاهان مضر باشد تغییر دهد؛ به عبارت دیگر تهدید علیه بهداشت عمومی صدمه و آسیب به سلامت جسم و روان و اجتماع بوده و صرفا ناظر به فرد یا اجتماع انسانی است در صورتی که آلودگی میبایست مضر به حال انسان حیوان و گیاه و .... باشد.

حال اگر ایجاد آلودگی منجر به صدمات به بشر نگردد، نمی‌تواند از مصادیق تهدید علیه بهداشت عمومی باشد. در خصوص صلاحیت سازمان محیط زیست در مانحن فیه با توجه به ماده 64 قانون آیین دادرسی کیفری که در مقام بیان جهات قانونی شروع به رسیدگی میباشد و با توجه به اصول حقوق کیفری و نظر به غیر قابل گذشت بودن بزه مانحن فیه اعلام جرم از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی نیز امکان پذیر است ولی در مانحن فیه در موضوع تهدید علیه بهداشت عمومی صرف گزارش سازمان محیط زیست موجب احراز مجرمیت نمی‌گردد و باید استعلام لازم در خصوص تهدید علیه بهداشت عمومی از وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی معمول گردد.