رئیس کمیسیون وکالت تسخیری کانون وکلای دادگستری فارس در گفتگو با فصل سوم مطرح کرد:
ارتکاب جرم در کودکی، بیش از آنکه ناشی از شخصیت مجرمانه باشد، متأثر از عوامل خانوادگی، اجتماعی و محیطی است
رئیس کمیسیون وکالت تسخیری کانون وکلای دادگستری منطقه فارس درباره میگوید: قانونگذار، عدالت کیفری اطفال و نوجوانان را بر پایه حمایت و بازاجتماعی شدن بنا نهاده است.
شادی مکی؛
در پروندههای مربوط به این گروه سنی، صرف رسیدگی به اتهام مدنظر نیست، بلکه شخصیت، شرایط خانوادگی، وضعیت اجتماعی، ویژگیهای روانشناختی و قابلیت اصلاح کودک یا نوجوان نیز مورد توجه قرار میگیرد.
حق دفاع افراد زیر ۱۸ سالی که در مظان اتهام قرار داردند، از اهمیت بسیاری برخوردار است. بهویژه آنکه کودکان توانایی دفاع از خود را ندارند و شاید در بسیاری مواقع نسبت به آنچه در پیرامونشان و در دادگاه میگذرد، آگاهی کافی ندارند. شاید به علت همین ناآگاهی، فقدان توان و اراده در کودک و حتی نوجوان است که ماده ماده ۳۸ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ مقرر کرده است که «والدین، اولیاء، سرپرست قانونی و وکیل طفل و نوجوان و همچنین یک مددکار اجتماعی، حق حضور در جلسات دادرسی و ارائه نظر مشورتی و پیشنهادهای حمایتی از طفل و نوجوان را دارند.»
تاکید بر حضور وکیل و سرپرست قانونی کودک و نوجونان را میتوان نشانهای از توجه قوانین کشور به برخورداری این گروه سنی از دادرسی عادلانه قلمداد کرد.
از سوی دیگر در ماده ۴۱۵ قانون آیین دادرسی کیفری، تاکیدی مشدد بر حضور وکیل در جلسات دادگاه شده است: «در جرائمی که رسیدگی به آنها در صلاحیت دادگاه کیفری یک است یا جرائمی که مستلزم پرداخت دیه یا ارش بیش از خمس دیه کامل است و در جرائم تعزیری درجه شش و بالاتر، دادسرا و یا دادگاه اطفال و نوجوانان به ولی یا سرپرست قانونی متهم ابلاغ مینماید که برای او وکیل تعیین کند. در صورتعدم تعیین وکیل یاعدم حضور وکیل بدون اعلام عذر موجه، در مرجع قضائی برای متهم وکیل تعیین میشود…»
حضور فردی آشنا به قواعد و مقررات جزایی در کنار کودک و نوجوان و خانواده او میتواند صدمات از ورود صدمات جبران ناپذیری به آینده کودک و تضمین حق دفاع او کمکی شایان کند.
درهمین راستا چندی پیش کمیسیون تسخیری کانون وکلای دادگستری منطقه فارس در فراخوانی از وکلای این کانون برای همکاری با محاکم کیفری ۲ شیراز در پروندههای مربوط به اطفال و نوجوانان دعوت به همکاری کرد. به این امید که معاضدت حقوقی کمک کند که اطفال متهم از دفاعی عادلانه و مناسب در محکمه برخوردار شوند.
اطفال و نوجوانان، نیازمند حمایت ویژه در فرآیند دادرسی
«فریبا سادات حسینی»، رئیس کمیسیون وکالت تسخیری کانون وکلای دادگستری فارس درباره این فراخوان به فصل سوم توضیح میدهد: این اقدام در پی درخواست معاونت قضایی و سرپرست محاکم کیفری ۲ شیراز از کانون وکلای دادگستری منطقه فارس انجام گرفت. در این درخواست، با توجه به ضرورت اجرای مقررات مربوط به حضور وکیل در پروندههای اطفال و نوجوانان، معرفی تعدادی از وکلای واجد شرایط برای همکاری با محاکم کیفری مورد تقاضا قرار گرفت.
او اضافه میکند: پس از طرح موضوع در کمیسیون وکالت تسخیری و هماهنگی با ریاست کانون وکلای دادگستری فارس، مقرر شد نسبت به شناسایی و معرفی وکلای واجد شرایط اقدام شود. در این فرآیند، با کمیسیون بانوان کانون وکلای دادگستری فارس نیز همفکری و هماهنگی صورت گرفت تا وکلای متخصص و واجد شرایط این حوزه شناسایی و ظرفیت آنها در اجرای این طرح مورد استفاده قرار گیرد. پس از آن نیز فراخوان عمومی برای اعلام آمادگی سایر وکلای متخصص، باتجربه و دارای حسن شهرت منتشر شد.
رئیس کمیسیون وکالت تسخیری کانون وکلای دادگستری فارس و کهگیلویه و بویراحمد، بروز رفتارهای بزهکارانه در این سنین را از منظر جرمشناسی مورد توجه قرار میدهد: کودکان و نوجوانان به دلیل شرایط سنی، رشد شخصیتی و آسیبپذیری، نیازمند حمایت ویژه در فرآیند دادرسی هستند. از منظر جرمشناسی هم بسیاری از رفتارهای بزهکارانه در این سنین، بیش از آنکه ناشی از شخصیت مجرمانه تثبیتشده باشند، متأثر از عوامل خانوادگی، اجتماعی و محیطی است، بنابراین برخورد صحیح و تخصصی نظام عدالت کیفری میتواند نقش مؤثری در اصلاح، بازاجتماعی شدن و پیشگیری از تکرار بزهکاری در این گروه سنی داشته باشد.
به گفته حسینی، این رویکرد در قانون نیز مورد توجه قرار گرفته است: مطابق ماده ۳۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری، حضور وکیل در برخی جرایم مهم الزامی است، اما قانونگذار در ماده ۴۱۵، این حمایت را نسبت به اطفال و نوجوانان توسعه داده و علاوه بر موارد مذکو ر در ماده ۳۴۸ حضور وکیل را در جرایم مستوجب پرداخت دیه یا ارش بیش از یکپنجم دیه کامل و نیز جرایم تعزیری درجه شش و بالاتر الزامی دانسته است. این توسعه، نشاندهنده اهمیت ویژهای است که قانونگذار برای حمایت از حقوق دفاعی کودکان و نوجوانان قائل شده است.
این حقوقدان تاکید میکند که کانون وکلای دادگستری فارس تلاش کرد وکلایی را معرفی کند که علاوه بر تخصص، تجربه و حسن شهرت حرفهای، از توانایی لازم برای ارتباط مؤثر با این گروه سنی نیز برخوردار باشند: در فراخوان نیز اولویت با بانوان در نظر گرفته شد؛ نه به این معنا که همکاران آقا از توانمندی لازم برخوردار نیستند، بلکه با توجه به حساسیت این پروندهها و ضرورت ایجاد احساس امنیت و اعتماد برای کودک یا نوجوان، این جمعبندی وجود داشت که بانوان، در بسیاری از موارد، به واسطه روحیه همدلی، صبوری و توانایی در برقراری ارتباط مؤثر، میتوانند نقش مؤثرتری در حمایت از حقوق این گروه ایفا کنند.
رویکرد عدالت کیفری به اطفال و نوجوانان
حسینی این را هم میگوید که قانونگذار، عدالت کیفری اطفال و نوجوانان را یک حوزه کاملاً تخصصی میداند: در این پروندهها، صرف رسیدگی به اتهام مدنظر نیست، بلکه شخصیت، شرایط خانوادگی، وضعیت اجتماعی، ویژگیهای روانشناختی و قابلیت اصلاح کودک یا نوجوان نیز مورد توجه قرار میگیرد. این رویکرد در مقررات قانون آیین دادرسی کیفری نیز بهخوبی مشهود است. مطابق ماده ۴۰۹ قانون آئین دادرسی کیفری، قضات دادگاه و دادسرای اطفال و نوجوانان باید حداقل ۵ سال سابقه خدمت قضایی داشته باشند و با رعایت شرایطی از جمله سن، تأهل، گذراندن دورههای آموزشی و ترجیحاً داشتن فرزند انتخاب شوند.
این حقوقدان اضافه میکند: همچنین مطابق ماده ۴۱۰ قانون آئین دادرسی کیفری، برای هر شعبه رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان، حداقل ۸ نفر مشاور از میان متخصصان علوم تربیتی، روانشناسی، جرمشناسی، مددکاری اجتماعی، دانشگاهیان و فرهنگیان آشنا با مسائل کودکان و نوجوانان پیشبینی شده است که در فرآیند رسیدگی از نظر تخصصی به مقام قضایی کمک میکنند.
رئیس کمیسیون وکالت تسخیری کانون وکلای دادگستری فارس اشاره میکند: وقتی قانونگذار برای قاضی، مشاوران دادگاه، آیین رسیدگی و حتی دامنه الزامی بودن حضور وکیل چنین مقررات ویژهای وضع کرده است، بهروشنی میتوان دریافت که عدالت کیفری اطفال و نوجوانان، یک نظام دادرسی تخصصی است. بنابراین، وکلای این حوزه نیز باید علاوه بر دانش حقوقی، با حقوق کودک، روانشناسی رشد، جرمشناسی و شیوه صحیح ارتباط با کودکان و نوجوانان آشنا باشند. به همین دلیل، کانون وکلای دادگستری فارس نیز در فراخوان خود بر تخصص، تجربه و حسن شهرت وکلای داوطلب تأکید کرد.
او یادآوری میکند که قانون آیین دادرسی کیفری مقررات مستقلی را برای دادرسی اطفال و نوجوانان پیشبینی کرده است: فصل نهم از بخش اول این قانون به تحقیقات مقدماتی اطفال و نوجوانان و فصل ششم از بخش سوم به رسیدگی در دادگاههای اطفال و نوجوانان اختصاص یافته است. در این مقررات، موضوعاتی مانند تشکیل دادگاه ویژه، نحوه انجام تحقیقات، رعایت محرمانگی، توجه به شخصیت و وضعیت فردی کودک یا نوجوان، استفاده از ظرفیت مشاوران متخصص و توسعه موارد الزامی بودن حضور وکیل پیشبینی شده است. مجموعه این مقررات نشان میدهد که قانونگذار، عدالت کیفری اطفال و نوجوانان را بر پایه حمایت، اصلاح و بازاجتماعی شدن بنا نهاده و برای این گروه، دادرسی متفاوت و تخصصی را ضروری دانسته است.
دفاع از کودکان و نوجوانان مستلزم شناخت ویژگیهای روانی و اجتماعی آنها
این وکیل دادگستری عنوان میکند: پروندههای اطفال و نوجوانان، صرفاً پروندههای کیفری نیستند، بلکه مستقیماً با آینده، شخصیت و سرنوشت اجتماعی یک کودک یا نوجوان ارتباط دارند. از اینرو، دفاع در این پروندهها مستلزم دانش، تجربه، مهارت ارتباطی و شناخت کافی از ویژگیهای روانی، اجتماعی و تربیتی این گروه سنی است. به همین دلیل، کمیسیون تسخیری کانون وکلای دادگستری فارس در فراخوان خود بر انتخاب وکلای متخصص، باتجربه و دارای حسن شهرت حرفهای تأکید کرد تا افرادی معرفی شوند که علاوه بر تسلط بر قوانین، توانایی دفاع مؤثر از حقوق کودکان و نوجوانان و همراهی با رویکرد حمایتی و اصلاحی قانونگذار را نیز داشته باشند.
به گفته حسینی، کانون وکلای دادگستری فارس، حمایت از حقوق کودکان و نوجوانان را بخشی از مسئولیت اجتماعی و حرفهای خود میداند و امیدوار است با همکاری دستگاه قضایی و بهرهگیری از ظرفیت وکلای متخصص، باتجربه و دارای حسن شهرت، گام مؤثری در تحقق دادرسی عادلانه و حمایت هرچه بهتر از این گروه آسیبپذیر برداشته شود.
