اقتصادی بودن بیمه تکمیلی درمان وکلا زیر ذره‌بین؛ قرارداد صندوق حمایت، نمره قبولی می‌گیرد؟

مهسا مشایخی؛

صندوق حمایت وکلا با انعقاد قراردادی، وکلای عضو را تشویق به برقراری بیمه درمانی تکمیلی کرده است. طبق اعلام صندوق حمایت، وکلا می توانند در دو سطح «طرح اقتصادی» و «طرح ممتاز» با پرداخت حق بیمه یکساله به ازای هر نفر، از خدمات بیمه درمانی تکمیلی استفاده کنند.

سئوال اصلی اینجاست که آیا قرارداد صندوق حمایت با سازمان بیمه گر، قابل دفاع است و توانسته به درستی، منافع گروهی وکلا را تامین کند؟

قراردادهای گروهی؛ مذاکره، چانه‌زنی و امتیازگیری از سازمان‌های بیمه‌گر

وقتی هزاران نفر از اعضای یک حرفه در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، یکی از مهم‌ترین انتظارات این است که این جمع بزرگ بتواند قدرتی فراتر از یک خریدار عادی در بازار ایجاد کند. یک فرد معمولی هنگام خرید یک خدمت، تنها یک مشتری است، اما یک نهاد صنفی با تعداد زیادی عضو می‌تواند شرایط متفاوتی را مطالبه کند. انتظار از چنین قراردادی این است که نتیجه مذاکره در نهایت خود را در یکی از سه بخش نشان دهد: قیمت پایین‌تر، پوشش بهتر یا شرایط آسان‌تر استفاده از خدمت.

علی‌الاصول بیمه درمان تکمیلی ویژه وکلای دادگستری نیز با همین منطق ارائه شده است. ایده اصلی ساده است. وقتی جامعه بزرگی از وکلا به صورت یکپارچه برای دریافت خدمات بیمه‌ای اقدام می‌کنند، باید بتوانند نسبت به خرید انفرادی در بازار، امتیاز بیشتری به دست آورند.

اما یک سؤال ساده می‌تواند تمام این ادعا را به بوته آزمایش بگذارد:

اگر یک وکیل بدون استفاده از قرارداد صنفی وارد بازار بیمه شود، آیا می‌تواند با همان هزینه همان سطح از پوشش را دریافت کند یا قدرت جمعی جامعه وکالت توانسته برای او ارزش اقتصادی ایجاد کند؟ پاسخ این سؤال فقط با شعار حمایت صنفی مشخص نمی‌شود. پاسخ را باید در اعداد جست‌وجو کرد.

در این بررسی دو طرح بیمه درمان تکمیلی ویژه وکلای دادگستری، یعنی طرح اقتصادی و طرح ممتاز، در کنار گزینه‌های مشابه بازار قرار گرفته‌اند تا مشخص شود این قرارداد صنفی در کدام بخش‌ها توانسته یک مزیت واقعی ایجاد کند و در کدام بخش‌ها هنوز جای بحث وجود دارد.

مقایسه ارقام یک نکته مهم را نشان می‌دهد. در برخی بخش‌ها، قرارداد صنفی توانسته قدرت چانه‌زنی اعضا را به پوشش‌های بالاتر تبدیل کند. اما در بخش‌هایی مانند فرانشیز، شیوه پرداخت اقساطی و انعطاف خرید، همچنان می‌توان این پرسش را مطرح کرد که آیا ظرفیت موجود به طور کامل استفاده شده است یا خیر.

طرح اقتصادی وکلا در برابر گزینه‌های مشابه بازار

طرح اقتصادی بیمه درمان تکمیلی وکلا با حق بیمه سالانه حدود 16میلیون و680تومان ارائه شده است. این طرح با فرانشیز ۲۰ درصد، مجموعه‌ای از خدمات درمانی شامل بستری، جراحی تخصصی، خدمات تشخیصی، دندانپزشکی و عیوب انکساری را پوشش می‌دهد.

جدول زیر نشان می‌دهد این طرح در مقایسه با گزینه‌هایی که در محدوده قیمتی مشابه عرضه می‌شوند چه جایگاهی دارد.

اعداد نشان می‌دهد که طرح اقتصادی وکلا در بخش پوشش‌های اصلی درمانی توانسته یک مزیت قابل مشاهده ایجاد کند. سقف بستری ۱۸۰ میلیون تومانی این طرح در مقایسه با بسیاری از گزینه‌های نزدیک بازار رقم بالاتری است. همین تفاوت در بخش جراحی تخصصی نیز دیده می‌شود و سقف ۳۰۰ میلیون تومانی آن، فاصله محسوسی با بسیاری از طرح‌های مشابه ایجاد کرده است.

از این منظر، قرارداد صنفی توانسته است یکی از مهم‌ترین اهداف خود را محقق کند. یعنی تعداد بالای اعضا را به پوشش درمانی گسترده‌تر تبدیل کند.

اما تمام داستان در سقف تعهدات خلاصه نمی‌شود.

یک عدد دیگر در جدول مقایسه، سؤال متفاوتی ایجاد می‌کند. بسیاری از طرح‌های رقیب با فرانشیز ۱۰ درصدی عرضه می‌شوند، در حالی که طرح اقتصادی وکلا با فرانشیز ۲۰ درصد ارائه شده است. این تفاوت یعنی بیمه‌شده هنگام استفاده از خدمات درمانی باید سهم بیشتری از هزینه را شخصاً پرداخت کند.

اینجا یک پرسش جدی مطرح می‌شود. اگر قدرت جمعی جامعه وکالت توانسته سقف تعهدات را تا این سطح افزایش دهد، چرا این قدرت به همان اندازه در کاهش فرانشیز یا ساده‌تر شدن شرایط استفاده از بیمه دیده نمی‌شود؟

طرح ممتاز وکلا و رقابت با بیمه‌های سطح بالا

طرح ممتاز بیمه درمان تکمیلی وکلا با حق بیمه سالانه حدود 28میلیون و 990هزار تومان ارائه شده است. این طرح برای افرادی طراحی شده است که علاوه بر پوشش هزینه‌های معمول درمانی، به دنبال کاهش ریسک هزینه‌های سنگین پزشکی هستند.

مهم‌ترین تفاوت این طرح با بسیاری از محصولات بازار، پوشش جراحی‌های تخصصی بدون سقف است.

برای مقایسه، یکی از نزدیک‌ترین گزینه‌های بازار، طرح پنج بیمه سامان است که در سطح بالای بیمه‌های انفرادی بدون نیاز به بیمه پایه قرار می‌گیرد.

در این طرح، مقایسه ساده قیمت می‌تواند گمراه‌کننده باشد. طرح ممتاز وکلا هزینه بیشتری دارد، اما در مقابل پوششی ارائه می‌کند که بسیاری از طرح‌های بازار برای آن سقف مشخص تعیین کرده‌اند.

با این حال، یک پرسش دیگر مطرح می‌شود. آیا همه اعضای جامعه وکالت به چنین سطحی از پوشش نیاز دارند؟

یک وکیل جوان که بیشتر به دنبال هزینه‌های معمول درمانی، خدمات سرپایی یا پوشش خانواده است، ممکن است انتخاب متفاوتی داشته باشد. در مقابل، فردی که نگرانی اصلی او بیماری‌های پرهزینه و جراحی‌های پیچیده است، ممکن است طرح ممتاز را انتخاب مناسبی بداند.

مسئله اینجاست که بازار آزاد برای پاسخ به این تفاوت نیازها، گزینه‌های متنوع‌تری ارائه می‌کند. اما در قرارداد صنفی، انتخاب عضو عملاً به دو مسیر محدود می‌شود: اقتصادی یا ممتاز.

مسئله اصلی فراتر از یک قرارداد بیمه‌ای است

مقایسه این دو طرح نشان می‌دهد ارزیابی عملکرد یک نهاد صنفی را نمی‌توان صرفاً بر اساس ارائه یا عدم ارائه یک خدمت انجام داد. معیار اصلی این است که آیا این خدمت توانسته برای اعضا ارزش اقتصادی واقعی ایجاد کند یا خیر.

بررسی اعداد نشان می‌دهد طرح اقتصادی وکلا در بخش سقف تعهدات درمانی، نسبت به بسیاری از گزینه‌های هم‌قیمت بازار، مزیت قابل توجهی ایجاد کرده است. افزایش سقف پوشش‌های بستری، جراحی تخصصی و برخی خدمات جانبی نشان می‌دهد قدرت تجمیع اعضا توانسته در بخشی از قرارداد خود را نشان دهد. در طرح ممتاز نیز مزیت اصلی در قیمت نیست، بلکه در پوشش ریسک‌های بزرگ درمانی و تعهدات گسترده‌تر، به‌ویژه در جراحی‌های تخصصی، قرار دارد.

با این حال، یک قرارداد صنفی موفق فقط با افزایش سقف تعهدات سنجیده نمی‌شود. تنوع انتخاب نیز بخشی از ارزش یک خدمت است. در شرایطی که بازار آزاد گزینه‌های متعددی متناسب با نیازها و توان مالی افراد ارائه می‌کند، در قرارداد صنفی انتخاب عضو عملاً به دو مسیر محدود می‌شود.

این محدودیت نشان می‌دهد که مسیر توسعه چنین خدماتی نباید فقط بر افزایش پوشش متمرکز باشد، بلکه باید به سمت ایجاد انتخاب‌های متنوع‌تر برای اعضا حرکت کند. یک وکیل جوان، یک وکیل دارای خانواده یا فردی که دغدغه اصلی او پوشش بیماری‌های پرهزینه است، الزاماً نیاز یکسانی ندارد و یک نظام رفاهی کارآمد باید بتواند این تفاوت‌ها را در طراحی خدمات خود لحاظ کند.

همچنین موضوعاتی مانند کاهش فرانشیز، افزایش خدمات جانبی، ساده‌تر شدن فرآیند پرداخت و استفاده بیشتر از قدرت چانه‌زنی جمعی همچنان از جمله حوزه‌هایی است که می‌تواند در دوره‌های بعد مورد توجه قرار گیرد.

در نهایت، موفقیت یک قرارداد صنفی زمانی معنا پیدا می‌کند که اعضا نه فقط یک خدمت مشخص، بلکه نتیجه ملموس قدرت جمعی خود را در قالب شرایط بهتر، انتخاب بیشتر و ارزش اقتصادی بالاتر تجربه کنند. بیمه وکلا در بخش‌هایی توانسته است این مزیت را ایجاد کند، اما تکمیل این مسیر نیازمند آن است که قدرت جمعی جامعه وکالت از یک قرارداد محدود به یک نظام رفاهی متنوع‌تر و متناسب‌تر با نیازهای واقعی اعضا تبدیل شود.