خاستگاه قهوه در کنترل حوثیها
به گزارش الجزیره نیروهای حوثی روز پنجشنبه کنترل شهر بندری مخا در یمن را به دست گرفتند؛ در یک حملهٔ گسترده که در میان تشدید درگیریها بین این جنبش وابسته به ایران و دولت مورد حمایت عربستان در یمن رخ داد.
گروه ترجمه فصل سوم:
تصرف این شهر بندری تاریخی، عرضهٔ انرژی جهانی را تهدید میکند، خطوط حیاتی تأمین را قطع مینماید و آوارگی گستردهای را به دنبال دارد.
صدها زن و کودک مخا را ترک کردند و در ایالتهای لحج و عدن که تحت کنترل دولت مورد حمایت عربستان هستند، به دنبال سرپناه رفتند؛ خشونتهای فزاینده همچنین بحران انسانی و ویرانی را که از قبل در ایالتهای تعز و حدیده وجود دارد تهدید به تشدید میکند، جایی که بیش از ۲۰٬۰۰۰ نفر در دو هفتهٔ گذشته به دلیل درگیریها آواره شدهاند.
احمد الشلَفی، سرویراستار امور یمنی الجزیره، هزینهٔ فوری غیرنظامی این تغییر نظامی را برجسته کرد. او گفت: "مناطق جنوب حدیده و مخا شاهد موجهای آوارگی به سمت ذوباب و عدن بودند".
عقبنشینی ناگهانی
سقوط مخا، نقطهٔ اوج یک حملهٔ گستردهٔ حوثیها بود که آسیبپذیریهای موجود در مدافعان همسو با دولت را آشکار کرد. به گفتهٔ الشلَفی، حوثیها از سه محور مجزا از تاریخ ۳ سپتامبر فشار را آغاز کردند: تعز غربی، حدیده جنوبی و خودِ شهر مخا. درگیری در حومهٔ مخا شدید بود.
الشلَفی و مها علی، خبرنگار الجزیره که از تعز گزارش میداد، گفتند که یکی از عوامل کلیدی که به حوثیها در تسخیر شهر کمک کرد، عقبنشینی نیروهای مقاومت ملی از نبرد بود.
مقاومت ملی به رهبری طارق صالح – برادرزادهٔ علی عبدالله صالح، رئیسجمهور پیشین یمن که پس از اتحاد اولیه با حوثیها، به دست آنها کشته شد – بخشی مرکزی از اتحاد تحت حمایت عربستان و دولت به رسمیتشناختهشدهٔ بینالمللی به رهبری آن بوده است.
الشلَفی گفت که حوثیها کنترل مخا را "پس از عقبنشینی نیروهای مقاومت ملی از آنها در سپیدهدم امروز و حرکتشان به سمت مخا" به دست گرفتند. او افزود که مشخص نیست نیروهای مقاومت ملی "برای سازماندهی مجدد صفوف خود، یا به دلیلی نظامی، یا به دلیل ناتوانی در مقاومت در برابر اقدامات سنگین نظامی" عقبنشینی کردهاند.
به گفتهٔ مها علی از الجزیره، صالح به نیروها دستور داد "عقبنشینی تاکتیکی و جابهجایی مجدد در ازای پیشروی حوثیها در جبهههای الوزیه و موزه" را اجرا کنند و به آنها دستور داد مرکز فرماندهی جایگزینی ایجاد کنند.
گسترش جبههها
درگیری بهسرعت در حال سرریز به قلمروهای دریایی و زمینیِ دورتر است. رویترز به نقل از چهار منبع ناشناس نوشت که حوثیها "در حال انجام حملاتی به جزایر استراتژیک حنیش در دریای سرخ بودند".
همزمان، علی گزارش داد که "رسانهٔ نظامی مقاومت ملی اعلام کرد که هواپیمایی [متعلق به نیروهای طرفدار دولت] مواضع حوثیها را در التحیتا، السلیف و جزیرهٔ کمران در استان حدیده هدف قرار داده، در حالی که حوثیها دو موشک بالستیک به سمت جزیرهٔ استراتژیک زقر شلیک کردند".
درگیریها در داخل نیز شدت گرفت. علی گزارش داد که در مأرب، "هواپیماهای جنگی پشتیبانیهای حوثی را که از صنعا در فردحت نهم و دیگران به سمت شمال و جنوب مأرب در حرکت بودند، هدف قرار دادند".
گلوگاه جهانی
جغرافیای مخا، تصرف آن را به دغدغهای جهانی تبدیل میکند. این شهر در حدود ۷۵ کیلومتری شمال تنگهٔ بابالمندب قرار دارد که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند.
این گذرگاه باریک که به دروازهٔ اشک معروف است، شریان حیاتی نفت خام و سوخت از خلیج فارس به مدیترانه از طریق کانال سوئز، و همچنین کالاهای آسیایی و نفت روسیه است.
یوسف ماوری از الجزیره توضیح داد که کنترل مخا میتواند به حوثیها "موقعیتی خفهکنندهای در امتداد بابالمندب" بدهد.
علاوه بر این، خطوط حیاتی تأمین منابع علیه حوثی را قطع میکند؛ از جمله جادهٔ ارتباطی مخا با تعز که از مخا به سمت جنوب میرود، و خطوط تأمین منابع از طریق بندر مخا.
وولفگانگ پوشتای، تحلیلگر سیاست دفاعی، به الجزیره گفت: "این یک نقطهٔ عطف در جنگ است. این ممکن است به فروپاشی نیروهای دولتی در بخش جنوبی یمن منجر شود".
پوشتای گفت: "بندر مخا آخرین بندری بود که بهطور کامل تحت کنترل دولت به رسمیتشناختهشدهٔ بینالمللی ]غرب[ بود". جامعهٔ بینالمللی با هشدار واکنش نشان میدهد.
سخنگوی دفتر امور خارجه، کشورهای مشترکالمنافع و توسعهٔ بریتانیا اعلام کرد که "حوثیها مسئولیت کامل این بحران را بر عهده دارند" و از آنها خواست "فوراً حملات و تشدید تنش خود را متوقف کنند".
خاستگاه قهوه
مدتها پیش از آنکه مخا به کانون یک بحران ژئوپلیتیک تبدیل شود، این شهر مرکز برتر تجاری شبهجزیرهٔ عربستان و زادگاه تجارت جهانی قهوه بود. قهوهٔ موکا نام خود را از این شهر گرفته است.
این شهر که در متون باستانی حمیری با نام مخن ذکر شده، نخستین بار در سال ۵۱۷ میلادی توسط حبشیها تصرف شد، پیش از آنکه توسط پادشاه حمیری، ذو نواس، اخراج شوند.
امپراتوری عثمانی در سالهای ۱۵۳۶ تا ۱۵۳۸ میلادی این شهر را تصرف کرد و آن را به پایگاهی نظامی برای حمله به پرتغالیها تبدیل کرد.
طنز ماجرا اینجاست که پرتغالیها نخستین اروپاییهایی بودند که قهوهٔ یمنی را چشیدند، زمانی که شیخ مخا از آنها پذیرایی کرد و "نوشیدنی سیاهی که بدن را تازه و ذهن را آرام میکند" تعارف نمود. به گفتهٔ مورخان، عالم صوفی، علی بن عمر شاذلی، نخستین بار قهوه را از حبشه به مخا آورد.
عثمانیها نخستین عملیات صادرات را از طریق این بندر در سال ۱۵۳۶ آغاز کردند و دانهها را از طریق دریای سرخ به سوئز و اسکندریه فرستادند، جایی که به اروپاییها فروخته میشد. هلندیها نخستین معاملهٔ تجاری قهوهٔ خود را در سال ۱۶۲۸ انجام دادند و در نهایت دانههای زنده را قاچاق کردند تا در جاوه و قارهٔ آمریکا کشت کنند.
دوران طلایی مخا در قرنهای هفدهم و هجدهم ادامه یافت. با این حال، برجستگی این شهر در اواخر قرن نوزدهم بهدلیل درگیریهای بین عثمانیها و بریتانیاییها و ظهور سریع بنادر رقیب در عدن و حدیده رو به افول رفت.
این افول اقتصادی، بافت جمعیتی محلی را ویران کرد: جمعیت مخا از حدود ۲۰٬۰۰۰ نفر در قرن نوزدهم به تنها ۱۰۰۰ نفر در دههٔ ۱۹۳۰ سقوط کرد، پیش از آنکه بهبودی آهسته، شمار آن را تا سال ۲۰۰۴ دوباره به بیش از ۱۰٬۰۰۰ نفر برساند.
منبع: الجزیره
