IBA و انفعال کانون وکلا

فصل سوم:

کانون بین المللی وکلا (International Bar Association - IBA) مجمع صنفی بین‌المللی است که به یک اعتبار علی‌رغم نام زیبای خود تا کنون تاثیر مستقیم عینی در نظام حقوقی بین الملل یا حقوق ملی کشورها نداشته است. این کانون نه پروانه‌ وکالت می‌دهد، نه نظارت حرفه‌ای بر رفتار وکلا دارد، نه توانی برای تغییر رویه حقوقی کشورها دارد. بیشتر به یک باشگاه صنفی می‌ماند که برخی بحث‌های عملیاتی یا آکادمیک را بررسی کرده و با تأثیرگذاری کاملا ناچیز، اجلاس‌های تشریفاتی خود را خاتمه می‌دهد.

علی‌رغم اینکه کانون وکلای دادگستری ایران از جمله بانیان این مجمع صنفی است، تا کنون هیچگونه فایده عملی از این عضویت برای نظام حقوقی کشور ما یا کانون‌های وکلا حاصل نشده است. تقریبا هر ساله نمایندگانی از جامعه وکالت در همایش‌های گرانقیمت سالیانه IBA شرکت می‌کنند، اما کدام دستاورد عملی و عینی ارزشمند عاید شده است؟ نه کسی پرسش نموده و نه کسی خود را مکلف به پاسخگویی دانسته است!

نگارنده خود در اجلاس واشنگتن با هزینه شخصی شرکت نمودم و با ملاحظه آسیب‌های حاکم بر مناسبات IBA و نظام وکالت، پیشنهاداتی برای حضور فعال نه منفعل مرسوم ارائه دادم که مانند بسیاری از ایده‌های تحولی به بایگانی‌های اداری سپرده شد. در اجلاس واشنگتن که تقریبا بعد از امضای برجام اتفاق افتاد و تب‌و‌تاب سرمایه‌گذاری خارجی در ایران بحث روز شده بود، با کمال تاسف مشاهده نمودم میزبان همایش بسترهای سرمایه‌گذاری در ایران، کشور امارات متحده عربی بود!! در حالیکه عقل سلیم حکم می‌کرد این میزبانی را ایران مدیریت نماید!

اکنون نیز که کشور ما به‌دلیل جنگ‌های تحمیلی امریکا و اسرائیل با پشتیبانی برخی کشورهای منطقه در محور بحث‌های حقوقی ناشی از جنگ و تجاوز قرار گرفته و بالقوه و بالفعل می‌تواند بحث‌های جذابی را مطرح کند که موجبات توسعه و تدقیق حقوق بین‌الملل جنگ و حقوق بشردوستانه را فراهم نماید، ایران (کانون وکلا) در حد حضور نمایندگانی صرفا به‌عنوان تماشاچی حضور دارد؛ در حالیکه می‌شد موضوعاتی مانند: تجاوز، حمله مسلحانه، بمباران اماکن غیرنظامی، بمباران مراکز آموزشی  و کشتن رهبران سیاسی که به‌موجب اصول پذیرفته‌شده حقوقی حتی در صورت محکومیت کیفری بین‌المللی تا زمانی‌که در مسؤلیت هستند از مصونیت برخوردارند،  آثار اصول حسن همجواری، نابودی زیرساخت‌های مدنی و ده‌ها موضوع دیگر که هر کدام به تنهایی می‌توانست توجه جامعه حقوقی بین‌المللی را به‌خود معطوف داشته و اندیشه‌های نوین حقوقی تولید نماید. اما همه این آرمان‌ها به سفر تقریبا بی‌خاصیت نمایندگان صنف وکالت که بعضا به زبان نیز احاطه‌ای ندارند، خاتمه خواهد یافت. و در نهایت مانند همیشه، گزارشی از رفتن و آمدن و دید و بازدید با مقاماتی که توانی برای تعدیل هیچ معادله‌ای را ندارند خاتمه خواهد یافت!

 اکنون در این مقام نیستم که باید حضور در چنین مجمعی را تحریم کرد؛ بلکه معتقدم باید هدفمند و با برنامه مشارکت نمود؛ مشارکتی با پشتیبانان تجاری و اقتصادی گروه‌ها و موسسات حقوقی، اتاق بازرگانی، مجامع اقتصادی و نهایتا حضوری فعال و اثرگذار در یک مجمعی که بالقوه هنوز ظرفیت برجسته‌نمودن نهادهای حقوقی مغفول و مقهور را در خود دارد تا قدرت‌های هژمون با دانشگاه‌ها، مراکز تولید اندیشه و رسانه‌های گسترده فقط به اصول حقوقی که تجاوز و نابرابری حقوقی را توجیه می‌نمایند، متمسک نشوند.

ناگفته پیداست چنین رویکردی نیازمند یک عزم ملی است که دولت، قوه قضائیه، وزارت خارجه و بخش خصوصی را هماهنگ و بسیج نماید تا با محوریت و مدیریت کانون وکلا سهمی موثر داشته باشد. بدین منظور، لازم است کارگروهی برای این امر تعین شود تا با هماهنگی فرابخشی در یک دوره دو یا سه ساله ایران به‌عنوان یکی از نیروهای اثرگذار در IBA و سایر مجامع بین‌المللی وکالت، مشارکت فعال نماید و یقینا آثار غیرمستقیم موثری در نظام حقوق ملی و بین‌الملل به بار آورد. هیچ چیز ناممکن نیست؛ فقط نیاز به ایده، اراده، برنامه‌ریزی و هماهنگی و تدارک منابع مالی و کارگروهی دانا و علاقمند و توانا دارد.