چرا کانون وکلای بین‌المللی برای مقابله با تحریم دیوان کیفری بین‌المللی به میدان آمد؟

به گزارش فصل سوم؛ در این راستا کانون وکلای بین‌المللی (IBA) هشدار داد که قرار گرفتن دیوان در این فهرست، توانایی آن را برای ادامه فعالیت و اجرای مأموریت خود تهدید می‌کند و پیامدهایی برای قربانیان، استقلال قضایی و افرادی خواهد داشت که با این نهاد همکاری می‌کنند.

بر این اساس کانون وکلای بین‌المللی از کشورهای عضو اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) خواسته است پس از اعمال تحریم‌های آمریکا علیه این دیوان، برای حفاظت از این نهاد فوراً اقدام کنند.

در بیانیه اختصاصی کلودیو ویسکو، رئیس کانون وکلای بین‌المللی در این خصوص آمده است که «کانون وکلای بین‌المللی عمیقاً نگران است که استفاده از تحریم‌ها علیه دیوان کیفری بین‌المللی به عنوان تنها محکمه کیفری بین‌المللی دائمی در جهان، مأموریت این دیوان را به خطر اندازد و امید قربانیان به تحقق عدالت را نقش بر آب کند. این تحریم‌ها افزون بر ایجاد مانع در مسیر تحقق عدالت برای قربانیان، بار غیرقابل‌قبولی بر دوش استقلال قضات و وکلایی تحمیل می‌کنند که از جانب آنها فعالیت می‌کنند».

این وکیل ایتالیایی افزود: «کانون وکلای بین‌المللی قاطعانه از دیوان حمایت می‌کند و از همه کشورها می‌خواهد به استقلال دیوان کیفری بین‌المللی و حاکمیت قانون در سطح جهانی احترام بگذارند». 

این نهاد خواستار اتخاذ اقدامات سریع و عملی برای محدود کردن آثار تحریم‌ها و حفاظت از دیوان، کارکنان آن و افرادی شد که با این نهاد همکاری می‌کنند.

تحریم دیوان کیفری بین المللی، رد حاکمیت قانون

همچنین مارک الیس، مدیر اجرایی کانون وکلای بین‌المللی نیز اعلام کرد که «تحریم خودِ دیوان، اقدامی تشدیدکننده است که تا پیش از این تصور آن نیز دشوار بود؛ اقدامی که نشان‌دهنده رد کامل حاکمیت قانون از سوی دولت ترامپ است. برای بسیاری از قربانیان نسل‌کشی، جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت و جنایت تجاوز، دیوان کیفری بین‌المللی تنها امید برای دستیابی به عدالت است».

الیس دیوان کیفری بین‌المللی را نهادی محوری در نظام مبتنی بر اساسنامه رم برای پاسخگو کردن مرتکبان جنایات جدی توصیف کرد. او استدلال کرد که تحریم این نهاد با هدف ایجاد مانع در مسیر تحقق عدالت برای قربانیان و تداوم مصونیت از مجازات صورت گرفته است.

به گفته وی «این روزی تاریک برای عدالت بین‌المللی و حاکمیت قانون در سطح جهانی است. کشورهای عضو اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی باید با عزمی راسخ اقدام کنند، از تمامی ابزارهای در اختیار خود برای مقابله با این اقدام بهره بگیرند و از دیوان کیفری بین‌المللی حمایت کنند». 

به گفته کانون وکلای بین‌المللی، این تحریم‌ها ممکن است روند تحقیقات و محاکمات، حمایت از شهود، پرداخت غرامت به قربانیان و بازداشت متهمان را مختل کنند.

چرا اقدامات دیوان در شرایط کنونی مهم است؟ 

واقعیت این است که این دیوان در حال بررسی ۱۳ وضعیت است که از جمله آن‌ها می‌توان به دارفور و لیبی اشاره کرد و هر دو وضعیت به ارجاع شورای امنیت سازمان ملل متحد در دستور کار دیوان قرار گرفته‌اند. در حال حاضر، سه پرونده مربوط به جنایات ادعایی در فیلیپین، لیبی و سودان در مرحله محاکمه قرار دارند و دو پرونده نیز در مرحله تجدیدنظر هستند.

فرایند جبران خسارت در چهار پرونده ناشی از وضعیت‌های جمهوری دموکراتیک کنگو، مالی و اوگاندا نیز همچنان ادامه دارد و هفت نفر نیز در بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی به سر می‌برند.

این اقدامات پس از اعمال تحریم‌هایی علیه قاضی توموکو آکانه، رئیس دیوان کیفری بین‌المللی، هشت قاضی دیگر، دو معاون دادستان و شماری دیگر از کارکنان، از جمله کریم خان، دادستان پیشین دیوان و دارنده عنوان مشاور سلطنتی (KC)، صورت می‌گیرد و حالا می‌تواند در ضربه زدن به موجودیت دیوان و حتی پرونده‌های مذکور اثرگذار باشد.

هشدارهای پی در پی به واشنگتن

این در حالیست که وزارت امور خارجه آمریکا اخیراً اعلام کرده است که تحریم‌های اعمال‌شده تاکنون به تحقیقات مربوط به فلسطین و افغانستان مرتبط هستند؛ تحقیقاتی که آغاز آن‌ها به نخستین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ بازمی‌گردد.

قرار دادن دیوان در این فهرست همچنین پس از هشدار هلّه تورنینگ-اشمیت، نخست‌وزیر پیشین دانمارک، صورت گرفت. او این هشدار را در کنفرانس سالانه کانون وکلای بین‌المللی مطرح کرد که اخیراً در کپنهاگ برگزار شد و گزارش آن در IBA Daily News به عنوان نشریه اختصاصی کانون وکلای بین‌المللی منتشر شده است.

نخست‌وزیر پیشین دانمارک همچنین اظهار کرد که «حمله به دیوان اقدامی است که می‌توان بدون نیاز به کنگره انجام داد... رئیس‌جمهور می‌تواند به‌تنهایی آن را انجام دهد. نمی‌خواهم بدبین باشم، اما ادامه حیات دیوان بسیار دشوار خواهد بود؛ چراکه اگر آمریکایی‌ها یک نهاد را تحریم کنند، آن نهاد دیگر نمی‌تواند با هیچ‌کس همکاری کند». 

الیس نیز دو هفته پیش در قالب یک پرسش‌وپاسخ منتشرشده در نشریه کانون وکلای بین‌المللی وقوع این اقدام را پیش‌بینی کرده بود. او هشدار داده بود که «به‌زودی کل این نهاد تحریم خواهد شد» و این اقدام را «تلاشی عامدانه برای ارعاب یک نهاد قضایی بین‌المللی و فلج کردن آن» توصیف کرده بود.

باید توجه داشت که کانون وکلای بین‌المللی بارها با تحریم‌های آمریکا علیه دیوان و مقام‌های آن مخالفت کرده است. این نهاد در ماه ژوئیه نیز از کارزار مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، علیه دیوان انتقاد کرد؛ چراکه روبیو گفته بود هدف از این محدودیت‌ها «دفاع از حاکمیت ملی آمریکا» است و دیوان را به تعقیب قضایی شهروندان آمریکایی متهم کرده بود.

از سوی دیگر ناوی پیلای، قاضی پیشین دیوان کیفری بین‌المللی که اخیراً و هم‌زمان با برگزاری روز حاکمیت قانون کانون وکلای بین‌المللی در کپنهاگ در تاریخ ۹ اکتبر، جایزه صلح نوبل امسال به او اعطا شد، این تحریم‌ها را «بی‌سابقه» و «غیرقابل‌قبول» خواند.

دولت بریتانیا نیز در کنار کانادا، دانمارک، آلمان، فرانسه، ایتالیا، ژاپن و هلند، در شمار کشورهایی قرار گرفت که قاطعانه با این اقدامات مخالفت کردند.