امکان ارسال شکواییه برخط و غیرحضوری در آینده نزدیک

به گزارش فصل سوم به نقل از میزان ،در راستای معرفی تجربه عدلیه در گذار از عدالت سنتی به عدالت هوشمند و تبیین ظرفیت‌های فناوری اطلاعات در ارتقای تصمیم‌سازی و مدیریت قضایی، جمعی از مدیران اندیشکده‌های سراسر کشور با حضور در اتاق پایش این مرکز، از نزدیک با ظرفیت‌های فناورانه دستگاه قضا در حوزه هوشمندسازی فرآیند‌های قضایی، تحلیل داده‌ها و توسعه حکمرانی قضایی هوشمند آشنا شدند.

محمد کاظمی‌فرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، در جریان این بازدید، ضمن خیرمقدم به مدیران اندیشکده‌ها، گزارشی از روند تحول دیجیتال در دستگاه قضا ارائه کرد و به تشریح اقدامات انجام‌شده در حوزه هوش مصنوعی، خدمات قضایی برخط، ارجاع هوشمند پرونده‌ها و ضمانت الکترونیک پرداخت. رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه همچنین با اشاره به ظرفیت سامانه مدیریتی پایش، مدیران اندیشکده‌ها را در جریان قابلیت‌های این سامانه برای رصد لحظه‌ای عملکرد مراجع قضایی، بررسی ورودی و خروجی پرونده‌ها و تحلیل شاخص‌های عملکردی به تفکیک استان و شعبه قرار داد.

از راهنمای هوشمند تا نسل سوم خدمات قضایی

کاظمی‌فرد با تشریح روند همکاری مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با شرکت‌های فناور پایه در حوزه هوش مصنوعی اظهار کرد: این تعامل از سال ۱۴۰۳ آغاز شد و پس از انجام بررسی‌ها و آزمون‌های فنی، راهنمایان هوشمند قضایی از نظر کارآمدی مورد ارزیابی قرار گرفتند؛ در نهایت نیز هفت مورد از این ابزار‌ها در دهه فجر سال گذشته وارد میدان خدمت‌رسانی به مردم شدند.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به آغاز گام دوم این تعامل در اسفندماه سال گذشته و هم‌زمان با آغاز جنگ تحمیلی سوم، خاطرنشان کرد: تاکنون بیش از ۵۰ شرکت فناورپایه در این عرصه وارد شده‌اند و امکان ارائه خدمات قضایی برای محصولات ۱۶ شرکت فراهم شده است. محصولات تعداد دیگری از شرکت‌ها نیز به‌زودی در دسترس مردم قرار خواهد گرفت.

وی با اشاره به واگذاری دو خدمت بنیادین اظهارنامه و لایحه به بخش خصوصی، این اقدام را گامی مهم در توسعه شیوه‌های نوین ارائه خدمات قضایی دانست و گفت: پیاده‌سازی خدمت اظهارنامه به دلیل پیچیدگی‌های آن، نزدیک به پنج ماه به طول انجامید و سرانجام زمینه شکل‌گیری نسل سوم خدمات قضایی را فراهم کرد.

به گفته کاظمی‌فرد، نسل نخست خدمات قضایی با تشکیل دفاتر خدمات الکترونیک قضایی شکل گرفت؛ در نسل دوم، امکان خودکاربری برای دارندگان دانش حقوقی فراهم شد و در نسل سوم، ارائه خدمت در بستر خودکاربری به خود مردم واگذار می‌شود.

وی همچنین از فراهم‌شدن امکان ارائه شکواییه در همین چارچوب در آینده خبر داد.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با تأکید بر بی‌سابقه‌بودن این سطح از تعامل میان حاکمیت و بخش خصوصی در حوزه تبادل خدمات، اظهار کرد: ۱۰ میلیون دادنامه و یک میلیون اظهارنامه پس از گمنام‌سازی در اختیار شرکت‌های فناورپایه فعال در حوزه هوش مصنوعی قرار گرفت تا این شرکت‌ها بتوانند با اتکا به داده‌های بومی، محصولات هوش مصنوعی ایرانی را توسعه دهند و زمینه ارتقای توانمندی آنها در مقایسه با ابزار‌های خارجی فراهم شود.

وی همچنین با اشاره به واگذاری یک خدمت ثبتی به بخش خصوصی، این اقدام را از دیگر جلوه‌های توسعه تعامل میان دستگاه‌های حاکمیتی و شرکت‌های فناور دانست و بر استمرار این مسیر در چارچوب توسعه خدمات هوشمند قضایی تأکید کرد.

ارجاع هوشمند پرونده؛ نقطه عطف حکمرانی قضایی هوشمند

کاظمی‌فرد در ادامه، «ارجاع هوشمند پرونده‌ها» را یکی از مهم‌ترین تحولات عملیاتی دستگاه قضا در مسیر هوشمندسازی عنوان کرد و با اشاره به اجرای سراسری این سامانه از اول مهرماه ۱۴۰۵، آن را نقطه عطفی در تاریخ هوشمندسازی عدلیه و تحول در شیوه حکمرانی قضایی دانست.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با تشریح روند اجرای این طرح بیان کرد: سامانه ارجاع هوشمند پس از اجرای آزمایشی موفق اکنون به‌صورت سراسری در حال استفاده است و پرونده‌ها را بر مبنای داده‌های پرونده و شاخص‌های واحد‌های قضایی، بدون دخالت عامل انسانی، به مرجع قضایی متناسب هدایت می‌کند.

به گفته وی، «توزیع متوازن پرونده‌ها»، «مدیریت دقیق ظرفیت‌های قضایی»، «کاهش خطا و مداخلات انسانی» و «کمک به کاهش اطاله دادرسی» و «کاهش شائبه‌های ناشی از سوگیری در فرآیند ارجاع» از جمله دستاورد‌های این تحول است.

ضمانت الکترونیک؛ از چند روز انتظار تا چند دقیقه

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در ادامه و در بخش دیگری از سخنان خود به تشریح قابلیت‌های «سامانه ضمانت الکترونیک» پرداخت و این خدمت را از جمله اقدامات دستگاه قضا در مسیر تسهیل پذیرش وثایق و کفالت و کاهش زمان فرآیند‌های مرتبط عنوان کرد.

وی هدف از توسعه این سامانه را تسهیل فرآیند تأمین وثیقه و کفیل و کمک به رعایت حقوق متهمان و خانواده‌های آنان دانست و گفت: در سامانه ضمانت الکترونیک، امکان شناسایی برخط حساب‌های بانکی، دارایی‌های بورسی، املاک و طلا فراهم شده و استعلام ارزش معاملاتی ملک از سازمان امور مالیاتی و دریافت اطلاعات ثبتی از سازمان ثبت نیز در فرآیند ارزیابی مورد استفاده قرار می‌گیرد. به این ترتیب، فرآیندی که در شیوه سنتی ممکن بود یک تا دو روز به طول بینجامد، اکنون در چند دقیقه انجام می‌شود.

زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی؛ ثمره اشتراک‌گذاری داده

کاظمی‌فرد در بخش دیگری از سخنان خود، شکل‌گیری زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی را حاصل تعامل با شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان و بهره‌گیری از ظرفیت داده‌های بومی دانست و اظهار کرد: این تجربه بر پایه اشتراک‌گذاری داده‌ها با رعایت الزامات گمنام‌سازی و حفظ حریم خصوصی شکل گرفته و برای توسعه آن، هزینه‌ای از محل منابع دولتی پرداخت نشده است.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به فراهم‌شدن امکان ارائه خدمات قضایی از سوی سکو‌ها و شرکت‌های فناور، واگذاری خدمات حاکمیتی به بخش خصوصی را تجربه‌ای مهم در تحول شیوه ارائه خدمات قضایی برشمرد و افزود: راهنمای هوشمند قضایی، تنظیم برخط اظهارنامه و لایحه، از جمله محصولات و خدمات شکل‌گرفته در بستر این همکاری‌ها است.

وی تأکید کرد که توسعه این زیست‌بوم، علاوه بر تسهیل دسترسی مردم به خدمات قضایی، می‌تواند زمینه استفاده مؤثرتر از داده‌های بومی و تقویت توانمندی شرکت‌های ایرانی در حوزه فناوری‌های نوین را فراهم کند.

از عدالت سنتی تا حکمرانی قضایی هوشمند

کاظمی‌فرد در بخش پایانی سخنان خود زیرساخت‌های داده‌محور قوه قضاییه را بخشی از مسیر گذار به حکمرانی قضایی هوشمند دانست که در آن، داده‌های معتبر و تحلیل شاخص‌های عملکردی، زمینه تصمیم‌سازی دقیق‌تر و مدیریت مؤثرتر فرآیند‌های قضایی را فراهم می‌کنند.

مرکز آمار و فناوری اطلاعات، قلب تپنده قوه قضاییه است

حامد حسنی، مدیر اندیشکده بزرگمهر، با ابراز خرسندی از حضور در اتاق پایش مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، استفاده از ظرفیت‌های هوش تجاری و داده‌محوری در این مجموعه را ارزشمند توصیف کرد و گفت: مشاهده اطلاعات و داشبورد‌های مدیریتی و آشنایی با میزان بهره‌گیری قوه قضاییه از ظرفیت‌های تحلیل داده، نشان‌دهنده اقدامات قابل توجهی است که در این حوزه انجام شده است.

وی با اشاره به قابلیت استفاده از داده‌های پردازش‌شده قضایی در سایر بخش‌های حاکمیت اظهار کرد: بخشی از مسائل کشور، از جمله پیشگیری از جرم و کاهش ورودی پرونده‌ها، ماهیتی بین‌رشته‌ای و بین‌نهادی دارند و دستگاه‌های دیگر، از جمله دولت، نیز می‌توانند از این ظرفیت‌ها در حوزه‌های مرتبط بهره بگیرند.

حسنی با تأکید بر جایگاه مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در توسعه زیرساخت‌های فناورانه دستگاه قضا، این مرکز را «قلب تپنده قوه قضاییه» توصیف کرد و اقدامات انجام‌شده در زمینه ابلاغ الکترونیک، توسعه دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و سامانه‌های اطلاع‌رسانی پرونده را از جمله دستاورد‌های ارزشمند سال‌های اخیر برشمرد.

مدیر اندیشکده بزرگمهر با اشاره به ظرفیت موجود برای تداوم این مسیر خاطرنشان کرد: دستاورد‌های شکل‌گرفته در این حوزه قابل توجه است و می‌توان با تکیه بر تجربه‌های به‌دست‌آمده، اقدامات مؤثر دیگری را نیز در مسیر توسعه خدمات هوشمند قضایی دنبال کرد.

قوه قضاییه در مسیر تقویت اعتماد و نظم عمومی حرکت می‌کند

عرفان شاه‌محمدی، عضو خانه اندیشه‌ورزان نیز با اشاره به کیفیت داده‌ها و آمار‌های ارائه‌شده در این بازدید، بهره‌گیری از اطلاعات در فرآیند‌های مدیریتی و سیاست‌گذاری را قابل توجه دانست و گفت: آمار‌های ارائه‌شده از کیفیت مناسبی برخوردار بود و مشخص بود که برای جمع‌آوری آنها تلاش شده است.

وی با تأکید بر نقش قوه قضاییه در ایجاد اعتماد و برقراری نظم در جامعه اظهار کرد: قوه قضاییه در هر کشور، نهادی اعتمادساز و نظم‌آفرین است و آنچه در این جلسه مشاهده شد، نشان می‌دهد که این قوه در مسیر ایفای این نقش، به‌ویژه از طریق بهره‌گیری از ظرفیت‌های داده‌محور، گام‌های قابل توجهی برداشته است.

شاه‌محمدی با اشاره به ارزیابی خود از عملکرد قوه قضاییه در حوزه‌های مرتبط با مأموریت‌های این دستگاه افزود: با توجه به آنچه در این بازدید ارائه شد، اقدامات انجام‌شده در زمینه استفاده از داده و حرکت به سوی مدیریت هوشمند، قابل توجه است.

داده‌محوری می‌تواند الگویی برای سایر دستگاه‌های اجرایی باشد

محمدامین مودی، مدیر تیم اقتصادی شرکت بانا، نیز با اشاره به داشبورد‌های مدیریتی ارائه‌ شده از سوی محمد کاظمی‌فرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، تجمیع و بهره‌برداری از داده‌های موجود را یکی از نقاط برجسته این اقدامات دانست.

 وی اظهار کرد: در بسیاری از دستگاه‌ها، حجم قابل توجهی از داده‌ها وجود دارد که به‌اندازه ظرفیت واقعی خود مورد استفاده قرار نمی‌گیرند؛ از این رو، تجمیع و تحلیل این اطلاعات می‌تواند در آینده به بهبود سیاست‌گذاری داده‌محور در قوه قضاییه و همچنین سایر نهاد‌هایی که به داده‌های این قوه نیاز دارند، کمک کند.

مودی با تأکید بر ضرورت تداوم این رویکرد افزود: امیدوارم مسیر آغازشده با جدیت ادامه پیدا کند و داده‌محوری به یکی از رویکرد‌های تثبیت‌شده در نظام مدیریتی قوه قضاییه تبدیل شود.

مدیر تیم اقتصادی شرکت بانا با اشاره به تجربه خود از فعالیت نهاد‌های مختلف در حوزه تحلیل داده تصریح کرد: اگرچه برخی دستگاه‌های دولتی نیز از رویکرد‌های داده‌محور استفاده می‌کنند و گزارش‌های به‌روزی در اختیار دارند، سطح جزئیات، دقت و شفافیتی که در این بازدید مشاهده شد، در تجربه من کمتر دیده شده است. این تجربه می‌تواند الگویی برای سایر دستگاه‌های اجرایی باشد تا با بهره‌گیری از ظرفیت داده‌ها، فرآیند‌های تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری خود را ارتقا دهند.