برای نخستین بار، دانشمندان دیانای باستانی انسان را از دیوارهٔ غارها استخراج کردند
گروهی بینالمللی از غارنوردان نشان دادهاند که دیوارهٔ غارها و هنر صخرهای پیشاتاریخی که آنها را میآراید، میتوانند دیانای انسان را برای هزاران سال حفظ کنند.
گروه ترجمه فصل سوم:
دیرینژنشناسان برای نخستین بار، دیانای باستانی انسان را از دیوارهٔ غارها، از جمله از یک نقطهٔ قرمز پوستهپوسته که هزاران سال پیش نقاشی شده، استخراج کردهاند.
برای دههها، تلاشها برای رمزگشایی سرنخهای ژنتیکی از انسانهای باستانی و خویشاوندان آنها، به توالییابی مواد بهدستآمده از استخوانها و خاک درون غارهایی متکی بوده است که این گونههای باستانی آثار هنری یا مصنوعاتی در آنها بر جای گذاشتهاند. یافتههایی که در ۲۳ ژوئن در مجلهٔ Nature Communications منتشر شد، اثبات یک مفهوم است و نشان میدهد که خود دیوارهٔ غارها در واقع میتوانند دیانای باستانی انسان را برای هزاران سال حفظ کنند.
با این حال، نویسندگان مطالعه هشدار میدهند که این کشف به معنای شناسایی خالق اثر هنری صخرهای نیست. بلکه نشان میدهد که آنها دیانای باستانی انسانی را یافتهاند که متعلق به فردی است که ممکن است با دیوارهٔ غار تماس داشته است – چه بسا خود نقاش، یا یک دستیار، یا تحسینکنندهای که صدها یا حتی هزاران سال بعد، صرفاً آن را لمس کرده است.
جنیویو فون پتزینگر، کاشف نشنال جئوگرافیک و متخصص هنر صخرهای در تیم FIRST-ART، گروه بینالمللی پشت این کشف میگوید: "اکنون برای محققان امکانپذیر است که دیانای فردی را که ۲۰٬۰۰۰، ۳۰٬۰۰۰ یا ۴۰٬۰۰۰ سال پیش به دیواری تکیه داده، بازیابی کنند – دیوانهکننده نیست؟!" "شما در یک غار وقت میگذرانید و ۴۰٬۰۰۰ سال بعد، یک مشت انسان با شما آشنا میشوند، که این خودش باحالترین چیز دنیاست".
غارنوردی
برای جمعآوری نمونهها برای این پروژه، آلبا بوسومس مسا، محقق دکتری در مؤسسهٔ ماکس پلانک برای انسانشناسی تکاملی در آلمان و نویسندهٔ اصلی مقاله، و دیگر اعضای تیم FIRST-ART به ۱۱ غار در اسپانیا و پرتغال سفر کردند. آنها ۵۴ نمونه از ۲۴ پانل هنر صخرهای مختلف، از جمله شابلونهای دست، خطوط ساده و نقطهها، و همچنین از رنگدانههای ریختهشده از تصویر نمادین گاومیشهای قرمز بر روی سقف غار آلتامیرا در اسپانیا برداشتند. آنها همچنین بخشهای مجاور دیوارهٔ غار را که فاقد رنگدانه بودند، نمونهبرداری کردند. بیشتر نمونهها با استفاده از اسکالپلهای یکبارمصرف استریل، بهوسیلهٔ افرادی که دو لایه دستکش و ماسک صورت به دست داشتند، بهطور مستقیم از دیوار خراشیده یا برش داده شدند.
از میان ۲۴ پانل هنر صخرهای، آنها دریافتند که تنها یک نمونهٔ رنگدانهدار حاوی دیانای باستانی انسان بوده است. آن نمونه از یک نقطهٔ قرمز ساده در غار اسکورال در پرتغال، معروف به پانل ۱۱ به دست آمد. نمونه با کلسیت پوشیده شده بود، یک مادهٔ معدنی کربناته که بهطور طبیعی در غارها تشکیل شده و از دیوارهها فروچکیده، هنر صخرهای را مانند حشرهای در کهربا در خود محبوس و از آلودگی محافظت میکند.
از آن نمونهٔ رنگدانهٔ قرمز و کلسیت، آنها دیانای باستانی انسانی متعلق به یک هومو ساپینس را یافتند که حداقل ۴٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ سال پیش میزیسته، هرچند احتمالاً بسیار قدیمیتر است و احتمالاً به دوران پارینهسنگی فوقانی (بین ۱۲٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ سال پیش) بازمیگردد. آنها نتوانستند جنسیت فرد را تعیین کنند. نمونه همچنین هیچ نشانهای از دیانای حیوانی نشان نداد که بیانگر این است که بقایای ژنتیکی از تماس مستقیم با یک انسان بوده است. مشخص نیست که دیانای از خود رنگدانه به دست آمده یا از لایهٔ کلسیت موجود در نمونه.
از دیوارههای فاقد رنگدانه، تیم دو نمونهٔ بدون رنگدانه با دیانای باستانی انسان یافت، یکی متعلق به یک مرد و دیگری به یک زن، که احتمالاً مربوط به همان بازهٔ زمانی هستند. نمونهٔ ماده (و نه نمونهٔ نر) نشانههایی از دیانای حیوانی داشت که نشان میدهد ممکن است بهطور غیرمستقیم به دیوار منتقل شده باشد، مثلاً از طریق خاک کف غار که روی آن ساییده شده باشد.
از آنجایی که دیانای موجود در هنر غارها پیشتر از دست دانشمندان گریخته بود، بوسومس مسا نگران بود که این کشف یک اتفاق تصادفی باشد و او و همکارانش نتایج را دوباره بررسی کردند.
بوسومس مسا میگوید: "من بسیار شکاک بودم. فکر کردم، این برای واقعی بودن زیادی خوب است". همیشه این انتظار وجود داشت که اتفاق بدی بیفتد، که مشکلی پیش بیاید. اما نه، اینطور نشد. بسیار شگفتانگیز است، نمیتوانستم باور کنم".
اینکه دقیقاً دیانای چگونه وارد ترکیب رنگدانهٔ قرمز و کلسیت شده، هنوز ناشناخته است. مسا میگوید: "این بخشی از جذابیت کار است". تیم او تمام احتمالات – بزاق، عرق، سایر مایعات بدن – را بررسی کرد اما نتوانست منبع را دقیقاً مشخص کند. منشأ فقط با تحلیلهای آینده قابل حل است. اما استخراج موفقیتآمیز دیانای باستانی به تنهایی گام بزرگی محسوب میشود.
هیپولیتو کولادو جیرالدو، باستانشناس و متخصص هنر صخرهای با دولت اکسترمادورا در اسپانیا که به رهبری تیم FIRST-ART کمک میکند میگوید: "برای سالهای متمادی، محققان در تلاش برای دستیابی به این هدف بودهاند و تاکنون فراتر از دسترس ما باقی مانده بود. از بسیاری جهات، ما معتقدیم که این تحقیق آغازگر عصر جدیدی در مطالعهٔ هنر صخرهای و رفتار انسانهای پیشاتاریخی است".
عصر جدیدی در پژوهش هنر صخرهای
علاوه بر کشف در پرتغال، محققان همچنین دیانای باستانی انسان را در دو نمونهٔ دیگر از دیوارههای فاقد رنگدانه در غار کووارون در اسپانیا یافتند که تعداد کل نمونههای حاوی دیانای باستانی انسان را از میان ۵۴ نمونه به پنج رساند. هر دو نیز حاوی آثاری از دیانای حیوانی بودند. بر اساس گفتهٔ محققان، یک نمونه از این غار حداقل ۱٬۰۰۰ سال قدمت داشت و دیگری حداقل ۲٬۰۰۰ سال. نمونههای کووارون همچنین به اندازهٔ کافی مواد ژنتیکی داشتند تا مشخص شود افرادی که آنها را بر جای گذاشتهاند، زنانی هومو ساپینس بودهاند که احتمالاً متعلق به یک گروه ژنتیکی از شکارچیان-گردآورندگان غربی هستند که تصور میشود بین ۵٬۲۰۰ تا ۱۶٬۷۰۰ سال پیش میزیستهاند.
منبع: نشنال جیوگرافیک
