هشدار میراندا چیست؟ از پرده سینما تا واقعیتهای حقوقی
یک عمل سینمایی؛ یک اخطار حقوقی را شرح می دهد. اینجاست که هنر هفتم، در زمینه عمومی سازی دانش حقوق، کاربرد دارد.
به گزارش فصل سوم، احتمالاً در فیلمهای جنایی و بازجوییهای هالیوودی بارها شنیدهاید که پلیس هنگام دستگیری متهم، جملاتی مشابه این را با لحنی جدی بیان میکند:
“You have the right to remain silent. Anything you say can and will be used against you in a court of law. You have the right to an attorney...”
ترجمه حقوقی:
«شما حق دارید سکوت کنید؛ هر آنچه بیان کنید میتواند در دادگاه علیه شما استفاده شود. شما حق دارید وکیل داشته باشید و اگر توانایی مالی ندارید، دولت برای شما وکیل تعیین میکند. آیا حقوقی که برایتان قرائت شد را متوجه شدید؟»
داستان از کجا شروع شد؟
در سال ۱۹۶۳، «ارنستو میراندا» به جرم قتل و تجاوز بازداشت شد. دادستان تنها با تکیه بر اعترافاتی که خودِ میراندا در جریان بازجویی کرده بود، او را محکوم کرد. اما سه سال بعد، دیوان عالی آمریکا این حکم را باطل اعلام کرد!
علت باطل شدن حکم چه بود؟
چون پیش از گرفتن اقرار، به متهم اطلاع داده نشده بود که:
۱. میتواند از حق سکوت استفاده کند و به پرسشهای پلیس پاسخ ندهد.
۲. میتواند درخواست وکیل کند و درصورت عدم بضاعت مالی، دولت هزینه وکیل را بپردازد.
از آن پس، در نظام حقوقی آمریکا، پلیس موظف است این هشدار را حتماً بیان کند؛ در غیر این صورت، اعترافات متهم فاقد اعتبار قانونی بوده و میتواند منجر به آزادی او شود.
تطبیق با حقوق ایران؛ آیا ما هم چنین حقی داریم؟
در نظام حقوقی ایران، اگرچه اصطلاح «هشدار میراندا» وجود ندارد، اما اصول مشابه و بسیار مهمی در قانون آیین دادرسی کیفری پیشبینی شده است که از بروز چنین تخلفاتی جلوگیری میکند:
حق سکوت و عدم اجبار: در قانون آیین دادرسی کیفری، تأکید شده که بازجویی از متهم نباید با إعمال فشار، تهدید یا إعمال خشونت همراه باشد. متهم حق دارد در برابر پرسشهایی که ممکن است علیه او باشد، سکوت کند (اصل عدم الزام به اقرار). اما همچنان در إعمال برخی ضمانتاجراها مثل بیاعتبار شدن روند رسیدگی و تبرئه متهم، درصورت عدم رعایت حقوق دفاعی وی و مشروع نبودن روند تحصیل ادله، تردیدهایی بین قضات وجود دارد
حق داشتن وکیل (حق دفاع): طبق ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری، در جرایمی که مجازات آنها سنگین است (مانند قتل)، حضور وکیل برای متهم الزامی است. اگر متهم توانایی مالی نداشته باشد، طبق قانون، از طریق دادگاه و معرفی کانون وکلای دادگستری یا مرکز وکلای قوه قضائیه، وکیل برای او تعیین میگردد.
اعتبار اقرار: در حقوق ایران نیز، هرگونه اقراری که تحت فشار، تهدید یا بدون رعایت تشریفات قانونی (مانند عدم اطلاع از حق دفاع) به دست آمده باشد، در دادگاه فاقد ارزش اثباتی است و نمیتواند مبنای محکومیت قرار گیرد.
نتیجهگیری:
هشدار میراندا، نمادی از رعایت «حقوق شهروندی» و «اصل برائت» در برابر قدرت دولت است که در حقوق ایران نیز با ضمانتهای قانونی مشابه، سعی در حفظ این کرامت انسانی دارد اما جا دارد روی تضمین برخی ضمانتاجراءها کار بیشتری صورت شود مثل زمانی که دلایل از طریق شنود غیرقانونی مکالمات متهم تحصیل شده باشد؛ چون همچنان قضات عقیده دارند در این فرض هرچند ضابط یا مقام قضایی مرتکب تخلف یا جرم هم شده باشند، اما دلیل به دست آمده قابل استناد است! در حالی که از عنوان قانون یعنی "آیین دادرسی" برخلاف آن استنتاج میشود؛ یعنی مقنن آیین خاصی را برای رسیدگی و تحقیقات مشخص کرده و هر دلیلی برخلاف این آیین به دست آید باطل خواهد بود.
